Điểm nổi bật
Liсocabtagene maraleucel (liso-cel), một liệu pháp tế bào CAR T hướng đích CD19, đã cho thấy hiệu quả bền vững với tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn 94% và tỷ lệ duy trì đáp ứng sau 3 năm là 70% ở bệnh nhân u lympho nang tái phát/kháng trị sau ít nhất 2 liệu pháp trước đó. Phân tích an toàn cho thấy tình trạng giảm tế bào máu nặng giảm dần theo thời gian và tỷ lệ nhiễm trùng nghiêm trọng thấp trong quá trình theo dõi dài hạn. Các kết quả này ủng hộ liso-cel như một lựa chọn điều trị hứa hẹn từ dòng thứ ba trở lên, ngay cả ở các phân nhóm bệnh nhân nguy cơ cao.
Bối cảnh nghiên cứu
U lympho nang (Follicular lymphoma, FL) là phân nhóm u lympho không Hodgkin thể tiến triển chậm thường gặp nhất, đặc trưng bởi diễn tiến tái phát – thuyên giảm. Mặc dù bệnh nhân thường đạt đáp ứng ban đầu với hóa miễn dịch trị liệu, về sau vẫn phát triển bệnh tái phát hoặc kháng trị với thời gian lui bệnh ngắn hơn, đặc biệt sau nhiều dòng điều trị. Các đặc điểm nguy cơ cao như tiến triển sớm trong vòng 24 tháng (progression of disease within 24 months, POD24), khối u lớn, hoặc tình trạng kháng trị kép dự báo kết cục kém. Nhu cầu lâm sàng cấp thiết hiện nay là các phương pháp điều trị mới có thể tạo ra lui bệnh sâu, bền vững và duy trì hồ sơ an toàn dài hạn có thể kiểm soát được.
Các liệu pháp tế bào T mang thụ thể kháng nguyên dạng khảm (Chimeric antigen receptor T-cell, CAR T) nhắm đích CD19 đã làm thay đổi cục diện điều trị đối với các u lympho tế bào B ác tính tiến triển nhanh và đang được nghiên cứu tích cực ở các u lympho tiến triển chậm, bao gồm FL. Lisocabtagene maraleucel (liso-cel) là sản phẩm CAR T hướng đích CD19 có thành phần được xác định, được thiết kế nhằm tối ưu hóa hiệu quả và giảm độc tính. Nghiên cứu then chốt TRANSCEND FL trước đây đã cho thấy tỷ lệ đáp ứng toàn bộ và đáp ứng hoàn toàn cao cùng tính an toàn thuận lợi ở bệnh nhân FL tái phát/kháng trị, tuy nhiên cần có dữ liệu theo dõi dài hơn để đánh giá độ bền đáp ứng và độc tính muộn.
Thiết kế nghiên cứu
Thử nghiệm TRANSCEND FL (NCT04245839) là nghiên cứu đa trung tâm, đơn nhánh, giai đoạn 1/2, đánh giá liso-cel ở bệnh nhân u lympho nang tái phát/kháng trị sau ít nhất 2 dòng điều trị toàn thân trước đó, bao gồm một kháng thể kháng CD20 và một tác nhân alkyl hóa. Tiêu chí đưa vào nghiên cứu quy định bệnh nhân đã thất bại với ≥2 phác đồ điều trị toàn thân phối hợp trước đó. Bệnh nhân được truyền một lần liso-cel, và hiệu quả được đánh giá bởi ủy ban xem xét độc lập dựa trên các tiêu chuẩn đáp ứng chuẩn hóa.
Các tiêu chí chính bao gồm tỷ lệ đáp ứng toàn bộ (overall response rate, ORR) và tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn (complete response rate, CRR). Các tiêu chí phụ gồm thời gian duy trì đáp ứng (duration of response, DOR), sống còn không tiến triển (progression-free survival, PFS), sống còn toàn bộ (overall survival, OS), thời gian đến điều trị tiếp theo, và an toàn, với thời gian theo dõi tối thiểu 3 năm. Phân tích phân nhóm bao gồm các quần thể nguy cơ cao như bệnh nhân có POD24, bệnh lan rộng dạng khối lớn, hoặc kháng trị kép.
Kết quả chính
Tổng cộng 107 bệnh nhân đã nhận liso-cel, trong đó 103 bệnh nhân có thể đánh giá hiệu quả. Đánh giá độc lập cho thấy ORR đạt 97% ấn tượng (KTC 95%, 92–99) và CRR đạt 94% (KTC 95%, 88–98). Trung vị của tất cả các biến cố theo thời gian chưa đạt được tại thời điểm theo dõi trung vị 41,5 tháng (khoảng 0,3–54,0 tháng), phản ánh đáp ứng bền vững.
Tỷ lệ ước tính sau 3 năm lần lượt là 70% đối với DOR, 68% đối với PFS, 75% đối với tình trạng chưa cần điều trị tiếp theo, và 86% đầy khích lệ đối với OS. Đáng chú ý, các kết quả mạnh mẽ này vẫn được duy trì ở các phân nhóm nguy cơ cao: bệnh nhân có tiến triển bệnh trong vòng 24 tháng sau hóa miễn dịch trị liệu dòng đầu, bệnh lan rộng dạng khối lớn, hoặc bệnh kháng trị kép đều có hồ sơ đáp ứng và sống còn tương tự.
Phân tích an toàn theo thời gian cho thấy tỷ lệ giảm tế bào máu độ ≥3 và giảm gammaglobulin máu giảm dần theo thời gian, chủ yếu tập trung trong 3 tháng đầu sau truyền. Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ như truyền máu, yếu tố kích thích tạo máu, và immunoglobulin truyền tĩnh mạch chủ yếu được sử dụng sớm sau điều trị. Đáng chú ý, nhiễm trùng nghiêm trọng độ ≥3 vẫn hiếm gặp trong suốt quá trình theo dõi, cho thấy hồ sơ an toàn dài hạn có thể kiểm soát được.
Ý kiến chuyên gia
Kết quả theo dõi 3 năm này củng cố vị thế của liso-cel như một lựa chọn điều trị hiệu quả và bền vững cho bệnh nhân FL tái phát nhiều lần, bao gồm cả những người có yếu tố tiên lượng bất lợi vốn thường có kết cục kém. Tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn rất cao và đường cong PFS đạt trạng thái ổn định gợi ý rằng một nhóm bệnh nhân có thể đạt lui bệnh dài hạn, qua đó có khả năng làm thay đổi diễn tiến tự nhiên của loại u lympho tiến triển chậm này.
Hồ sơ an toàn thuận lợi, với tình trạng giảm tế bào máu kéo dài hạn chế và tỷ lệ nhiễm trùng thấp, là một ưu thế đáng kể so với một số sản phẩm CAR T thế hệ trước và các liệu pháp khác có nguy cơ tích lũy độc tính. Dữ liệu này hỗ trợ việc tích hợp liso-cel vào thực hành lâm sàng ở bối cảnh điều trị từ dòng thứ ba trở đi.
Các hạn chế cần lưu ý bao gồm thiết kế đơn nhánh và thiếu nhóm đối chứng trực tiếp, do đó cần đặt hiệu quả trong bối cảnh so sánh với nhóm chứng lịch sử. Theo dõi lâu hơn sẽ tiếp tục làm rõ độ bền của lui bệnh và các độc tính muộn, bao gồm cả tân sinh thứ phát. Tuy vậy, các dữ liệu này phù hợp với bằng chứng đang nổi lên về vai trò mang tính cách mạng của tế bào CAR T trong các u lympho tiến triển chậm.
Kết luận
Lisocabtagene maraleucel mang lại các lui bệnh sâu và bền vững với hồ sơ an toàn dài hạn có thể kiểm soát được ở bệnh nhân u lympho nang tái phát/kháng trị đã được điều trị nhiều trước đó. Bản cập nhật 3 năm của TRANSCEND FL cho thấy tỷ lệ đáp ứng cao và kết cục sống còn thuận lợi được duy trì ngay cả ở bệnh nhân nguy cơ cao. Liso-cel là một tiến bộ điều trị đầy hứa hẹn, có tiềm năng định nghĩa lại chiến lược điều trị trong FL giai đoạn tiến triển.
Các nghiên cứu tương lai nên tập trung vào so sánh trực tiếp đầu-đầu, lựa chọn bệnh nhân dựa trên biomarker, và các chiến lược phối hợp để tiếp tục tối ưu hóa kết cục và mở rộng phạm vi ứng dụng.
Kinh phí và ClinicalTrials.gov
Thử nghiệm TRANSCEND FL đã được đăng ký trên ClinicalTrials.gov với mã số NCT04245839. Thông tin về tài trợ và công bố xung đột lợi ích của nghiên cứu được trình bày chi tiết trong bài báo gốc.
Tài liệu tham khảo
- Ahmed S, Martín García-Sancho A, Reguera Ortega JL, et al. Durable efficacy and manageable long-term safety of lisocabtagene maraleucel for 3L+ FL: 3-year update from TRANSCEND FL. Blood. 2026 Oct 1;148(14):1789-1799. PMID: 42462111.
- Casulo C, Friedberg JW. Treatment approaches for follicular lymphoma: past, present, and future. J Clin Oncol. 2018 Sep 20;36(27):2715-2723.
- Jacobson CA, Chavez JC, Sehgal AR. CAR T-cell therapy for follicular lymphoma: current evidence and future directions. Leuk Lymphoma. 2021 May;62(5):1146-1157.
