Giới thiệu
Sự tiến hóa liên tục của virus SARS-CoV-2 và các biến thể mới xuất hiện đã nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết đối với các chiến lược tiêm chủng COVID-19 hiệu quả và có khả năng thích ứng, đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên. PHH-1V là một vắc-xin COVID-19 dạng protein mới, nhị giá, khác với các vắc-xin mRNA, có bổ sung tá dược nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch. Trước đây, PHH-1V đã được đánh giá ở người lớn và cho thấy tính sinh miễn dịch mạnh cùng hồ sơ an toàn thuận lợi khi dùng làm liều nhắc lại. Nghiên cứu này tập trung đánh giá PHH-1V như một liều nhắc lại dị loại—tức là liều nhắc lại khác với phác đồ vắc-xin ban đầu—ở thanh thiếu niên khỏe mạnh trước đó đã được tiêm vắc-xin mRNA Pfizer-BioNTech (BNT162b2).
Thiết kế nghiên cứu và phương pháp
Thử nghiệm HIPRA-HH-3 là một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn IIb, mở nhãn, đa trung tâm, không kém hơn, bao gồm 240 thanh thiếu niên khỏe mạnh từ 12 đến dưới 18 tuổi, tất cả đều đã được tiêm nền bằng 2 liều BNT162b2. Mục tiêu chính là đánh giá liệu PHH-1V được sử dụng như một liều nhắc lại dị loại có tạo ra đáp ứng miễn dịch ít nhất tương đương (không kém hơn) so với đáp ứng ghi nhận ở nhóm người trưởng thành trẻ tuổi (18 đến 25 tuổi) trong một nghiên cứu trước đó, nhóm này cũng đã được tiêm PHH-1V làm liều nhắc lại hay không.
Đánh giá sinh miễn dịch bao gồm đo hiệu giá kháng thể trung hòa đối với nhiều biến thể SARS-CoV-2 đáng quan ngại: Omicron BA.1 (tiêu chí đánh giá chính), Beta, Delta và chủng gốc Wuhan-Hu-1 (WH1). Kháng thể gắn kết toàn phần cũng được định lượng. Các đánh giá này được thực hiện trên 90 người tham gia là thanh thiếu niên so với 81 người trưởng thành trẻ tuổi. Ngoài ra, miễn dịch qua trung gian tế bào được đánh giá bằng cách đo đáp ứng tế bào T sau 14 ngày kể từ khi tiêm liều nhắc lại. Người tham gia được theo dõi các kết cục an toàn và biến cố bất lợi trong tối đa 336 ngày (khoảng 11 tháng) sau liều nhắc lại để đánh giá độ bền của kháng thể và hồ sơ biến cố bất lợi.
Kết quả
PHH-1V tạo ra đáp ứng kháng thể trung hòa cao hơn có ý nghĩa thống kê ở thanh thiếu niên so với người trưởng thành trẻ tuổi đối với tất cả các biến thể được thử nghiệm, với ý nghĩa thống kê (P < .001) và biên không kém hơn vững chắc (chênh lệch nhỏ hơn 1,5 lần). Đáng chú ý, hiệu giá kháng thể trung hòa đối với biến thể Omicron BA.1—một biến thể lưu hành phổ biến và có khả năng né tránh miễn dịch cao—tăng rõ rệt, cho thấy tiềm năng sử dụng của vắc-xin này đối với các chủng đang lưu hành.
Mức kháng thể gắn kết toàn phần cũng cao hơn so với ở người trưởng thành trẻ tuổi, cho thấy đáp ứng dịch thể tổng thể mạnh. Bên cạnh miễn dịch dịch thể, phân tích miễn dịch qua trung gian tế bào cho thấy đáp ứng tế bào T hướng tới các biến thể Beta và Omicron BA.1 tăng đáng kể vào ngày thứ 14 sau liều nhắc lại, điều này quan trọng đối với bảo vệ kéo dài và khả năng làm giảm bệnh nặng.
Quan trọng là, hiệu giá kháng thể do vắc-xin tạo ra vẫn duy trì cao hơn rõ rệt so với mức nền trong suốt thời gian theo dõi 336 ngày, cho thấy miễn dịch bền vững. Đây là một đặc điểm quan trọng trong bối cảnh lo ngại về sự suy giảm miễn dịch theo thời gian đối với các vắc-xin COVID-19.
Về an toàn, các biến cố bất lợi (AEs) được báo cáo chủ yếu ở mức độ nhẹ hoặc trung bình và phần lớn là các phản ứng thường gặp như đau tại chỗ tiêm và đau đầu trong vòng 28 ngày sau tiêm. Không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng nào liên quan đến PHH-1V trong toàn bộ thời gian theo dõi, qua đó ủng hộ hồ sơ an toàn thuận lợi ở thanh thiếu niên.
Bàn luận
Vắc-xin PHH-1V đã chứng minh khả năng của mình như một liều nhắc lại dị loại, có thể an toàn tạo ra các đáp ứng miễn dịch mạnh, bao phủ nhiều biến thể ở thanh thiếu niên đã được tiêm nền bằng vắc-xin mRNA BNT162b2. Hoạt tính trung hòa rộng hơn đối với các biến thể đáng quan ngại—đặc biệt là Omicron, vẫn là một dòng trội trên toàn cầu—ủng hộ vai trò tiềm năng của PHH-1V trong việc cập nhật các chương trình tiêm chủng nhằm ứng phó với bối cảnh virus đang biến đổi.
Đáp ứng kháng thể và tế bào T được duy trì cho thấy việc tiêm nhắc PHH-1V có thể mang lại bảo vệ kéo dài trong giai đoạn thanh thiếu niên, khi tương tác xã hội và việc đến trường làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Hơn nữa, công thức dạng protein có bổ sung tá dược cung cấp một lựa chọn thay thế cho nền tảng mRNA, và có thể được ưu tiên hoặc yêu cầu ở một số quần thể do lý do y khoa hoặc hậu cần.
Mặc dù dữ liệu rất hứa hẹn, vẫn cần thêm nghiên cứu để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của PHH-1V ở trẻ em dưới 12 tuổi và ở các nhóm nguy cơ cao đặc hiệu, chẳng hạn thanh thiếu niên suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh mạn tính.
Ý nghĩa lâm sàng
Nghiên cứu này ủng hộ việc xem xét PHH-1V như một lựa chọn liều nhắc lại dị loại trong các chiến lược tiêm chủng cho thanh thiếu niên. Việc sử dụng vắc-xin này có thể giúp tăng cường độ bao phủ miễn dịch đối với các biến thể SARS-CoV-2 hiện tại và tương lai, góp phần bảo vệ cộng đồng rộng hơn và giảm gánh nặng COVID-19 ở nhóm tuổi này.
Nhân viên y tế cần theo dõi các dữ liệu đang tiếp tục được cập nhật và các khuyến cáo chính thức khi có thêm bằng chứng, bao gồm cả hiệu quả trong điều kiện thực tế, và điều chỉnh khuyến nghị tiêm chủng tương ứng.
Kết luận
Khi được sử dụng như một liều nhắc lại dị loại ở thanh thiếu niên trước đó đã tiêm BNT162b2, PHH-1V là một vắc-xin COVID-19 an toàn và có tính sinh miễn dịch cao, tạo ra miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào mạnh và bền vững đối với nhiều biến thể SARS-CoV-2. Những phát hiện này củng cố tiềm năng ứng dụng của vắc-xin trong các chương trình tiêm chủng cho thanh thiếu niên, nhằm tối ưu hóa khả năng bảo vệ trước sự xuất hiện của các biến thể virus đang tiến hóa.
Các nghiên cứu tiếp theo tập trung vào trẻ nhỏ hơn và thanh thiếu niên nguy cơ cao vẫn cần thiết để xác lập đầy đủ phạm vi lợi ích bảo vệ của PHH-1V.
Tài liệu tham khảo
Esteban Riera I, Pérez-Caballero R, Natalini Martínez S, et al. Immunogenicity and Safety of PHH-1V COVID-19 Vaccine as a Heterologous Booster in Adolescents. Pediatrics. 2026 Oct 23. PMID: 42914139. Available at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42914139/
