Giới thiệu
Cảm giác cô đơn, tức là cảm giác đau khổ do bị cô lập về mặt xã hội hoặc thiếu các kết nối xã hội có ý nghĩa, là một mối quan ngại lớn đối với sức khỏe cộng đồng, có liên quan đến tăng tử vong và các kết cục sức khỏe bất lợi ở người lớn tại Hoa Kỳ. Với sự phổ biến ngày càng rộng của các nền tảng mạng xã hội, nhiều người lớn tìm đến các cộng đồng trực tuyến và giao tiếp số để tìm kiếm hỗ trợ cảm xúc và giảm bớt cảm giác cô đơn. Tuy nhiên, hiệu quả tương đối của hỗ trợ cảm xúc nhận được từ tương tác giữa người với người trong đời thực so với hỗ trợ có được từ mạng xã hội vẫn chưa rõ ràng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ hai nguồn hỗ trợ cảm xúc này liên quan như thế nào đến cảm giác cô đơn trong một đoàn hệ đại diện toàn quốc của người lớn tại Hoa Kỳ.
Bối cảnh
Các nghiên cứu trước đây đã cho thấy cô đơn làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, trầm cảm, suy giảm nhận thức và tử vong sớm. Hỗ trợ cảm xúc, được định nghĩa là cảm nhận rằng bản thân được quan tâm, được trân trọng và được thấu hiểu, thường giúp giảm cô đơn bằng cách thúc đẩy các gắn kết xã hội. Theo truyền thống, hỗ trợ cảm xúc từ các mối quan hệ gần gũi trong đời thực — như gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng — có tác dụng bảo vệ. Trong khi đó, vai trò của mạng xã hội trong việc định hình trải nghiệm xã hội rất phức tạp: đối với một số người, nó có thể tăng cường khả năng kết nối, nhưng cũng có thể làm trầm trọng thêm cảm giác cô lập ở những người khác, tùy thuộc vào kiểu sử dụng và hoàn cảnh cá nhân.
Mục tiêu
Nghiên cứu này đánh giá mối liên quan giữa hỗ trợ cảm xúc nhận được trong đời thực và qua các nền tảng mạng xã hội với mức độ cô đơn ở người lớn Hoa Kỳ từ 30 đến 70 tuổi. Mục tiêu là xác định loại hỗ trợ nào tương quan mạnh hơn với việc giảm cô đơn, sau khi hiệu chỉnh các biến nhân khẩu học và xã hội.
Phương pháp
Một khảo sát cắt ngang đã được tiến hành vào tháng 7 và tháng 8 năm 2023, tuyển chọn 1.512 người lớn Hoa Kỳ từ 30–70 tuổi bằng các phương pháp lấy mẫu đại diện toàn quốc. Cô đơn được đo bằng phân thang “cảm nhận cô lập xã hội” của Patient-Reported Outcomes Measurement Information System (PROMIS), một công cụ đã được kiểm định để đánh giá sức khỏe xã hội và cảm xúc.
Hỗ trợ cảm xúc trong đời thực được đo bằng các mục PROMIS đã được điều chỉnh để đánh giá hỗ trợ cảm nhận từ tương tác trực tiếp, trong khi hỗ trợ cảm xúc dựa trên mạng xã hội sử dụng cùng các mục này nhưng thay các tham chiếu “real-life” bằng “social media.” Các biến nhân khẩu-xã hội học như tuổi, giới, chủng tộc/sắc tộc, trình độ học vấn, thu nhập, tình trạng hôn nhân và tình trạng việc làm được đưa vào mô hình với vai trò biến đồng biến. Các mô hình hồi quy logistic được sử dụng để đánh giá mối liên quan, có áp dụng trọng số khảo sát nhằm bảo đảm tính đại diện toàn quốc.
Kết quả
Các phân tích cho thấy mối liên quan nghịch mạnh giữa hỗ trợ cảm xúc trong đời thực và cô đơn. Những người ở tứ phân vị thấp nhất về hỗ trợ cảm xúc trong đời thực có khả năng báo cáo cô đơn cao hơn hơn tám lần so với những người ở tứ phân vị cao nhất (Tỷ số chênh đã hiệu chỉnh [AOR] = 8,14; KTC 95%, 5,35 đến 12,39).
Đối với hỗ trợ cảm xúc dựa trên mạng xã hội, mối liên quan với cô đơn yếu hơn nhưng vẫn có ý nghĩa thống kê; những người ở tứ phân vị thấp nhất có khả năng cô đơn cao hơn 45% so với những người ở tứ phân vị cao nhất (AOR = 1,45; KTC 95%, 1,05 đến 2,00).
Trong mô hình đã hiệu chỉnh đầy đủ, bao gồm cả hai loại hỗ trợ cảm xúc, chỉ hỗ trợ cảm xúc trong đời thực ở mức thấp vẫn duy trì mối liên quan có ý nghĩa với cô đơn (p < 0,001), trong khi hỗ trợ dựa trên mạng xã hội không còn cho thấy tác động độc lập có ý nghĩa (p = 0,37).
Diễn giải
Các phát hiện cho thấy hỗ trợ cảm xúc trải nghiệm qua các mối quan hệ trực tiếp đóng vai trò quan trọng hơn đáng kể trong việc giảm cảm giác cô đơn so với hỗ trợ được cảm nhận qua mạng xã hội. Mặc dù mạng xã hội có thể cung cấp một mức độ kết nối cảm xúc nhất định, nhưng nó có thể không thay thế hiệu quả cho chất lượng và chiều sâu của hỗ trợ mà tương tác mặt đối mặt mang lại. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng và duy trì các mạng lưới xã hội trong đời thực để bảo vệ sức khỏe tinh thần và giảm cô đơn.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tương lai
Do là nghiên cứu cắt ngang, nghiên cứu không thể xác định quan hệ nhân quả hoặc chiều hướng tác động. Cần có các nghiên cứu dọc theo dõi quỹ đạo hỗ trợ cảm xúc và ảnh hưởng của chúng đối với cô đơn. Ngoài ra, nghiên cứu định tính có thể làm rõ vì sao hỗ trợ dựa trên mạng xã hội kém mạnh hơn — các yếu tố tiềm năng bao gồm tương tác hời hợt, hiệu ứng so sánh xã hội hoặc cảm nhận về tính xác thực.
Việc hiểu các khác biệt cá nhân như đặc điểm tính cách và tình trạng sức khỏe tâm thần cũng có thể giúp lý giải các phản ứng khác nhau đối với mạng xã hội.
Ý nghĩa lâm sàng và y tế công cộng
Nhân viên y tế và các sáng kiến y tế công cộng nên nhận thức rằng mặc dù mạng xã hội cung cấp một kênh dễ tiếp cận để biểu đạt cảm xúc và kết nối, nhưng nó không nên thay thế các nỗ lực thúc đẩy gắn kết xã hội trong đời thực. Các can thiệp nhằm giảm cô đơn có thể nên ưu tiên các hoạt động xây dựng cộng đồng, nhóm hỗ trợ và cơ hội tương tác giữa các cá nhân.
Hơn nữa, khi bối cảnh xã hội số tiếp tục phát triển, các hướng dẫn về sử dụng mạng xã hội lành mạnh và bổ sung bằng hỗ trợ xã hội trong đời thực nên được tích hợp vào các chiến lược sức khỏe tâm thần.
Kết luận
Nghiên cứu đại diện toàn quốc này khẳng định rằng hỗ trợ cảm xúc trong đời thực có liên quan mạnh hơn đến việc giảm cô đơn ở người lớn Hoa Kỳ so với hỗ trợ cảm xúc dựa trên mạng xã hội. Các nỗ lực giải quyết cô đơn nên tập trung vào việc tăng cường các mạng lưới xã hội ngoài đời thực song song với việc sử dụng mạng xã hội một cách có chủ đích. Cần thêm nghiên cứu để hiểu sâu hơn các mối liên hệ này và định hướng các can thiệp hiệu quả.
Tài liệu tham khảo
Koneru G, Kim H, Aslam M, Gorman JR, Sakuma KK, Arredondo CA, Primack BA. Real-Life Emotional Support, Social-Media-Based Emotional Support, and Loneliness Among US Adults: A Nationally Representative Study. Journal of General Internal Medicine. 2026 Aug 4. PMID: 42552295. Available at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42552295/