Điểm nổi bật
- Cholesterol LDL (Low-Density Lipoprotein Cholesterol, LDL-C), lipoprotein(a) [Lp(a)] và protein C phản ứng độ nhạy cao (high-sensitivity C-reactive protein, hsCRP) có thể dự báo nguy cơ bệnh tim mạch xơ vữa động mạch (atherosclerotic cardiovascular disease, ASCVD) thông qua các con đường sinh học khác nhau.
- Đánh giá phối hợp các dấu ấn sinh học này đã cải thiện phân tầng nguy cơ trong một quần thể đô thị đa sắc tộc trong thời gian theo dõi gần 9 năm.
- Đã quan sát thấy các xu hướng nguy cơ tương đối nhất quán giữa các nhóm sắc tộc gốc châu Phi, châu Âu và Nam Á Suriname, mặc dù nguy cơ tuyệt đối khác biệt rõ rệt.
- Việc bổ sung Lp(a) và hsCRP vào các mô hình nguy cơ lâm sàng cải thiện ở mức độ vừa phải khả năng dự báo và phân loại lại bệnh nhân đối với các biến cố tim mạch.
Bối cảnh nghiên cứu
Bệnh tim mạch xơ vữa động mạch (ASCVD) vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới. Phân tầng nguy cơ tiêu chuẩn chủ yếu dựa vào các yếu tố truyền thống như cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (low-density lipoprotein cholesterol, LDL-C). Tuy nhiên, riêng LDL-C không phản ánh đầy đủ mọi cơ chế bệnh lý nền thúc đẩy xơ vữa động mạch. Hai dấu ấn sinh học bổ sung là lipoprotein(a) [Lp(a)] và protein C phản ứng độ nhạy cao (hsCRP) lần lượt phản ánh các hạt sinh xơ vữa do yếu tố di truyền quy định và tình trạng viêm toàn thân, cả hai đều có liên quan đến sinh bệnh học của ASCVD. Sự khác biệt giữa các sắc tộc về phân bố các dấu ấn sinh học này và nguy cơ ASCVD ban đầu làm phức tạp việc dự báo nguy cơ giữa các quần thể. Việc đánh giá phối hợp LDL-C, Lp(a) và hsCRP có giúp tăng cường dự báo nguy cơ ASCVD một cách nhất quán giữa các nhóm sắc tộc hay không vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Đoàn hệ HELIUS (HEalthy Life In an Urban Setting) cung cấp một quần thể đô thị đa sắc tộc toàn diện, phù hợp cho đánh giá này.
Thiết kế nghiên cứu
Đoàn hệ HELIUS tuyển chọn 15.676 người trưởng thành có nguồn gốc gốc châu Phi, châu Âu và Nam Á Suriname tại Amsterdam, với tuổi trung bình 44,4 tuổi và 56% là nữ; tất cả đều không có tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thiếu máu cục bộ. Các phép đo ban đầu bao gồm LDL-C, Lp(a) và hsCRP. Các biến cố ASCVD mới mắc — bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ thiếu máu cục bộ — được xác định trong thời gian theo dõi trung vị 8,9 năm thông qua các cơ sở đăng ký toàn quốc. Nghiên cứu sử dụng mô hình nguy cơ cạnh tranh Fine-Gray để khảo sát tỷ số nguy cơ phân bố phụ đã hiệu chỉnh (subdistribution hazard ratio, sHR) theo các ngũ phân vị của từng dấu ấn sinh học riêng lẻ và khi kết hợp. Các phép kiểm định tương tác theo kiểu cộng và nhân giữa các dấu ấn sinh học, cũng như giữa các sắc tộc, được dùng để đánh giá giá trị dự báo phối hợp. Khả năng phân biệt gia tăng khi bổ sung Lp(a) và hsCRP vào mô hình nguy cơ lâm sàng đã được thiết lập (PREVENT-ASCVD) được phân tích bằng diện tích dưới đường cong phụ thuộc thời gian (area under the curve, AUC) và cải thiện phân loại lại ròng liên tục (continuous net reclassification improvement, NRI).
Kết quả chính
Trong số 15.676 người tham gia, ghi nhận 378 biến cố ASCVD mới mắc trong 138.375 người-năm. Những người thuộc ngũ phân vị cao nhất của mỗi dấu ấn sinh học đều có nguy cơ ASCVD đã hiệu chỉnh cao hơn so với ngũ phân vị thấp nhất: LDL-C sHR 1,39 (KTC 95%: 1,09–1,79), Lp(a) sHR 1,86 (KTC 95%: 1,54–2,25) và hsCRP sHR 1,51 (KTC 95%: 1,34–1,71). Đáng chú ý, kiểm định tương tác chính thức không cho thấy hiệu ứng hiệp đồng hoặc đối kháng có ý nghĩa thống kê giữa các dấu ấn sinh học này trên cả thang đo nhân và cộng, cho thấy đóng góp của chúng đối với nguy cơ ASCVD nhìn chung là độc lập.
Nguy cơ tăng theo kiểu cộng dồn theo số lượng dấu ấn sinh học tăng cao, với nguy cơ cao hơn 2,44 lần ở những người có cả ba dấu ấn đều tăng (KTC 95%: 1,46–4,09 so với không có dấu ấn nào tăng). Mối liên quan nguy cơ tích lũy này nhất quán giữa các nhóm sắc tộc (P tương tác = 0,75), mặc dù nguy cơ tuyệt đối ở nhóm Nam Á Suriname cao hơn khoảng gấp ba lần so với các nhóm gốc châu Phi hoặc châu Âu, nhấn mạnh sự chênh lệch theo sắc tộc về nguy cơ nền.
Việc bổ sung Lp(a) và hsCRP vào mô hình lâm sàng PREVENT-ASCVD đã cải thiện mức độ phân biệt nguy cơ 10 năm ở mức vừa phải nhưng có ý nghĩa thống kê, với AUC tăng 0,006 (P = 0,030) và NRI liên tục là 0,165 (KTC 95%: 0,050–0,289). Các kết quả này ủng hộ giá trị gia tăng của các dấu ấn sinh học này bên cạnh các công cụ tính nguy cơ truyền thống.
Bình luận của chuyên gia
Nghiên cứu này xác nhận một cách vững chắc rằng LDL-C, Lp(a) và hsCRP đều góp phần độc lập vào nguy cơ ASCVD thông qua các con đường sinh học khác nhau liên quan đến chuyển hóa lipoprotein và viêm. Thiết kế đa sắc tộc đã khắc phục những hạn chế của các đoàn hệ trước đây chủ yếu có nguồn gốc châu Âu, cho thấy nguy cơ tương đối vẫn nhất quán ngay cả trong các quần thể đa dạng về sắc tộc với mức nguy cơ nền khác nhau.
Việc không ghi nhận tương tác giữa các dấu ấn sinh học cho thấy đo lường phối hợp cung cấp thông tin tiên lượng mang tính cộng gộp, có thể giúp phân biệt nguy cơ tinh vi hơn cho các chiến lược dự phòng cá thể hóa. Sự chênh lệch nguy cơ tuyệt đối đáng kể ở người tham gia gốc Nam Á Suriname nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các mô hình nguy cơ phù hợp theo sắc tộc.
Các hạn chế bao gồm thiết kế quan sát, khả năng còn nhiễu tồn dư, và mức cải thiện vừa phải của các chỉ số dự báo, có thể hạn chế việc triển khai lâm sàng nếu chưa có thêm bằng chứng xác nhận. Tuy vậy, các kết quả này khuyến khích đưa phép đo Lp(a) và hsCRP vào đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện, đặc biệt ở các quần thể đa dạng.
Kết luận
Trong đoàn hệ đa sắc tộc HELIUS, đánh giá phối hợp LDL-C, Lp(a) và hsCRP đã cải thiện việc nhận diện những cá nhân có nguy cơ ASCVD dài hạn tăng cao thông qua các con đường độc lập. Mặc dù có khác biệt về nguy cơ tuyệt đối, các xu hướng nguy cơ tương đối nhất quán giữa các nhóm sắc tộc ủng hộ việc sử dụng các dấu ấn sinh học này để tăng cường dự báo nguy cơ ASCVD trên phạm vi toàn cầu. Việc kết hợp Lp(a) và hsCRP cùng với LDL-C có thể tinh chỉnh ở mức vừa phải các mô hình nguy cơ lâm sàng, qua đó hỗ trợ định hướng các can thiệp dự phòng cá thể hóa trong các quần thể đô thị đa sắc tộc.
Tài trợ và đăng ký
Nghiên cứu được tài trợ bởi các khoản tài trợ nghiên cứu tim mạch liên quan như đã nêu trong ấn phẩm gốc. Đoàn hệ HELIUS và việc liên kết với các cơ sở đăng ký quốc gia bảo đảm thu thập dữ liệu dọc một cách vững chắc. Không áp dụng đăng ký thử nghiệm lâm sàng vì đây là một nghiên cứu đoàn hệ quan sát tiến cứu.
Tài liệu tham khảo
1. Annink ME, et al. Combined LDL-C, Lp(a), and hsCRP Assessment Predicts ASCVD in the Multiethnic HELIUS Cohort. J Am Coll Cardiol. 2026;88(17):1964-1977. doi:10.1016/j.jacc.2026.04.045
2. Ference BA, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. Eur Heart J. 2020;41(24):2313-2330.
3. Tsimikas S. A Test in Context: Lipoprotein(a): Diagnosis, Prognosis, Controversies, and Emerging Therapies. J Am Coll Cardiol. 2017;69(6):692-711.
4. Ridker PM. From C-Reactive Protein to Interleukin-6 to Interleukin-1: Moving upstream to identify novel targets for atheroprotection. Circ Res. 2016;118(1):145-156.
5. Stone NJ, et al. 2018 AHA/ACC guideline on the management of blood cholesterol. Circulation. 2019;139(25):e1082-e1143.
