Điểm nổi bật
- Tăng tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) có liên quan đến tỷ lệ tử vong nội viện cao hơn ở người lớn bệnh nặng nguy kịch.
- Việc không có quản lý thuốc toàn diện do dược sĩ thực hiện (Comprehensive Medication Management, CMM) dù chỉ trong 1 ngày tại ICU cũng làm tăng 20% nguy cơ tử vong.
- Bố trí nhân sự tối ưu với tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân dưới 1:15 có thể cải thiện kết cục ICU và giảm tử vong.
- Dữ liệu đa trung tâm từ nhiều khu vực khác nhau (Mỹ, Jordan, Saudi Arabia) củng cố tính liên quan toàn cầu của việc tích hợp dược sĩ vào các nhóm chăm sóc tích cực.
Bối cảnh nghiên cứu
Các biến chứng liên quan đến thuốc, bao gồm kê đơn không phù hợp và biến cố bất lợi do thuốc, là những yếu tố quan trọng góp phần gây bệnh tật và tử vong tại đơn vị hồi sức tích cực (Intensive Care Unit, ICU). Người bệnh nguy kịch đặc biệt dễ tổn thương do phác đồ điều trị bằng thuốc phức tạp, rối loạn chức năng cơ quan và thay đổi thuốc thường xuyên. Sự tham gia của dược sĩ trong việc thực hiện quản lý thuốc toàn diện (CMM) — một chuẩn chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm, dựa trên làm việc nhóm — đã được ghi nhận là giúp tối ưu hóa tính phù hợp của thuốc, giảm sai sót và cải thiện an toàn. Tuy nhiên, mức bố trí dược sĩ tối ưu tại ICU và mối liên quan trực tiếp với kết cục của người bệnh vẫn chưa được định lượng đầy đủ. Nghiên cứu này nhằm lấp đầy khoảng trống bằng cách đánh giá liệu khối lượng công việc của dược sĩ ICU, được đo bằng tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân và tính liên tục của CMM, có liên quan đến tử vong nội viện hay không.
Thiết kế và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ quan sát đa trung tâm này tuyển chọn 28.795 người lớn nhập ICU tại 64 trung tâm ở Hoa Kỳ, Jordan và Saudi Arabia từ tháng 8 năm 2023 đến tháng 1 năm 2025. Dữ liệu lâm sàng và nhân khẩu học ở cấp độ người bệnh được ghép với thông tin về bố trí dược sĩ ICU, bao gồm tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân trung bình trong thời gian nằm ICU và ghi nhận CMM hằng ngày do dược sĩ thực hiện. Tiêu chí đánh giá chính là tử vong nội viện.
Các biến phơi nhiễm chính gồm: (1) tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân tính trung bình cho mỗi người bệnh trong thời gian nằm ICU, được phân tích theo dạng liên tục và phân loại; và (2) không có CMM do dược sĩ thực hiện ít nhất 1 ngày trong ICU. Các nhà nghiên cứu sử dụng phương trình ước lượng tổng quát đa biến, có tính đến sự gom cụm theo trung tâm và điều chỉnh các yếu tố nhiễu từ phía người bệnh, ICU và bệnh viện, nhằm ước tính mối liên quan độc lập với tử vong.
Kết quả chính
Tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân trung vị là 1:17 (khoảng tứ phân vị 13-23). Sau hiệu chỉnh, mỗi mức tăng thêm 1 bệnh nhân trên mỗi dược sĩ có liên quan với mức tăng 1% odds tử vong nội viện (OR 1,01; KTC 95% 1,00-1,01; p=0,04). Khi so sánh theo nhóm bố trí nhân sự, người bệnh được chăm sóc với tỷ lệ từ 1:15,1 đến 1:46 có odds tử vong cao hơn 10% so với nhóm có tỷ lệ từ 1:7 đến 1:15 (OR 1,10; KTC 95% 1,00-1,22).
Việc không có CMM do dược sĩ thực hiện trong ít nhất 1 ngày tại ICU có liên quan với mức tăng 20% odds tử vong nội viện (OR 1,20; KTC 95% 1,03-1,40; p=0,02). Phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng then chốt của sự tham gia hằng ngày của dược sĩ trong quản lý thuốc cho người bệnh nguy kịch.
Các mối liên quan này vẫn được duy trì qua nhiều bối cảnh chăm sóc sức khỏe và quần thể người bệnh khác nhau, làm tăng độ vững chắc và khả năng khái quát hóa của kết quả.
Bình luận chuyên gia
Nghiên cứu quốc tế mang tính bước ngoặt này đã định lượng thuyết phục tác động của bố trí dược sĩ và CMM hằng ngày liên tục đối với tử vong tại ICU, qua đó lấp đầy một khoảng trống bằng chứng quan trọng trong dược trị liệu hồi sức tích cực. Nguy cơ tử vong tăng dần khi khối lượng công việc của dược sĩ tăng lên cho thấy những nguy cơ tiềm ẩn của tình trạng thiếu nhân sự và gợi ý cần đặt tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân làm một chỉ số chất lượng của ICU.
Về mặt lâm sàng, việc tích hợp tối ưu dược sĩ hỗ trợ sử dụng thuốc an toàn hơn, phát hiện kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc và thực hiện điều chỉnh điều trị — tất cả đều rất quan trọng trong môi trường chăm sóc tích cực có mức độ nặng cao. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi về tính khả thi trong triển khai, chi phí và các thực hành tốt nhất khi bố trí dược sĩ trong các bối cảnh ICU khác nhau.
Hạn chế bao gồm thiết kế quan sát, không thể xác định chắc chắn quan hệ nhân quả, và khả năng còn nhiễu chưa đo lường, chẳng hạn như sự khác biệt về kinh nghiệm lâm sàng của dược sĩ hoặc hạ tầng ICU. Dù vậy, mối liên quan nhất quán giữa các trung tâm và quốc gia đã củng cố độ tin cậy của giả thuyết quan hệ nhân quả.
Các khuyến cáo từ các hội chuyên môn như Society of Critical Care Medicine đề nghị dược sĩ tham gia vòng khám ICU; nghiên cứu này cung cấp dữ liệu định lượng hỗ trợ các khuyến cáo đó và có thể ảnh hưởng đến chính sách về chuẩn bố trí nhân sự ICU.
Kết luận
Nghiên cứu đa quốc gia quy mô lớn này cho thấy tỷ lệ dược sĩ/bệnh nhân cao hơn và gián đoạn quản lý thuốc toàn diện hằng ngày do dược sĩ thực hiện có liên quan đến tỷ lệ tử vong nội viện tăng ở người lớn bệnh nặng nguy kịch. Những phát hiện này nhấn mạnh vai trò then chốt của dược sĩ trong các nhóm chăm sóc ICU đa chuyên ngành và nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải tối ưu hóa bố trí dược sĩ nhằm cải thiện an toàn thuốc và khả năng sống sót của người bệnh. Các nghiên cứu trong tương lai nên khảo sát các chiến lược can thiệp để đạt được khối lượng công việc tối ưu của dược sĩ và chuẩn hóa quy trình CMM do dược sĩ thực hiện phù hợp với bối cảnh ICU.
Tài trợ và ClinicalTrials.gov
Nghiên cứu được hỗ trợ bởi nguồn kinh phí từ các cơ sở tham gia; không ghi nhận tài trợ grant cụ thể. Thông tin đăng ký và số đăng ký trên ClinicalTrials.gov không được cung cấp.
Tài liệu tham khảo
1. Smith SE, Henry KR, Heavner MS, et al. Optimization of Pharmacist Medication Management and Mortality in the Intensive Care Unit. Chest. 2026 Sep 29. PMID: 42810430.
2. Kane SL, Weber RJ, Dasta JF. The impact of critical care pharmacists on enhancing patient outcomes. Intensive Care Med. 2003;29(5):691-698.
3. Society of Critical Care Medicine. Guidelines on ICU pharmacist roles. Crit Care Med. 2021;49(1):e123-e140.
4. Devlin JW, Martin GS, Murray B, et al. Pharmacist participation in ICU rounds: impact on outcomes and patient safety. Crit Care Explor. 2025;7(3):e0456.
