Điểm nổi bật
- Nhu cầu đi lại không được đáp ứng làm giảm đáng kể tỷ lệ đến khám trực tiếp tại các lần khám chăm sóc ban đầu.
- Rào cản về giao thông có mối liên quan mạnh hơn với việc bỏ lỡ các cuộc hẹn khám trực tiếp so với các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe (Social Determinants of Health, SDoH) khác.
- Nhu cầu đi lại không ảnh hưởng đáng kể đến việc tham dự các buổi khám từ xa (telemedicine), cho thấy phương thức này có thể giúp giảm bớt rào cản nêu trên.
- Việc tích hợp telemedicine có thể cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế ở những bệnh nhân gặp khó khăn về giao thông.
Bối cảnh nghiên cứu
Chăm sóc ban đầu là nền tảng cho y học dự phòng, quản lý bệnh mạn tính và sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, việc bỏ lỡ lịch hẹn tạo ra một thách thức lớn do làm chậm chẩn đoán, gián đoạn tính liên tục của chăm sóc và làm tăng chi phí y tế. Các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe (Social Determinants of Health, SDoH), bao gồm thiếu an ninh lương thực, bất ổn nhà ở và áp lực tài chính, đều ảnh hưởng đến việc sử dụng dịch vụ y tế, nhưng giao thông vẫn là một rào cản then chốt và thường bị đánh giá thấp. Phương tiện đi lại đáng tin cậy là điều thiết yếu để tham dự các cuộc hẹn khám trực tiếp đã được sắp xếp; nhu cầu đi lại không được đáp ứng có liên quan đến kết cục sức khỏe kém và mức độ gắn kết với chăm sóc y tế thấp hơn. Việc hiểu rõ mức độ mà các rào cản giao thông góp phần vào tình trạng bỏ lỡ lịch hẹn, cũng như đánh giá tiềm năng của telemedicine trong việc giảm nhẹ những thách thức này, là rất quan trọng khi các mô hình chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm tiếp tục phát triển.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu này phân tích dữ liệu hồ sơ sức khỏe điện tử từ các phòng khám chăm sóc ban đầu của Mayo Clinic tại năm bang của Hoa Kỳ—Minnesota, Iowa, Wisconsin, Florida và Arizona—trong năm 2023. Người bệnh trưởng thành có ít nhất một cuộc hẹn chăm sóc ban đầu đã được lên lịch (khám trực tiếp hoặc khám từ xa) đều được đưa vào nghiên cứu. Phơi nhiễm chính là nhu cầu đi lại không được đáp ứng có ghi nhận, dựa trên sàng lọc SDoH chuẩn hóa được thực hiện gần nhất với thời điểm hẹn khám. Các phơi nhiễm bổ sung được đánh giá gồm thiếu an ninh lương thực, nhu cầu tài chính/tiện ích, ổn định nhà ở và Chỉ số Tình trạng Kinh tế – Xã hội dựa trên nhà ở (HOUsing-based SocioEconomic Status, HOUSES).
Các kết cục chính là tình trạng có tham dự so với bỏ lỡ hoặc hủy lịch hẹn, được phân biệt theo loại hình khám: khám trực tiếp và telemedicine. Phân tích thống kê sử dụng mô hình hồi quy logistic và hồi quy logistic đa thức với sai số chuẩn cụm theo mức bệnh nhân. Kết quả được báo cáo dưới dạng hiệu ứng biên trung bình với khoảng tin cậy 95% (CI).
Kết quả chính
Trong 871.741 cuộc hẹn chăm sóc ban đầu được xem xét, có 859.346 cuộc hẹn khám trực tiếp và 12.395 cuộc hẹn khám từ xa. So với những người không có rào cản này, bệnh nhân báo cáo có rào cản giao thông ít có khả năng tham dự các cuộc hẹn khám trực tiếp theo lịch hơn 5,2 điểm phần trăm (khoảng tin cậy 95%: 4,4 đến 5,9 điểm phần trăm). Điều này cho thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê và lâm sàng giữa nhu cầu đi lại và việc bỏ lỡ chăm sóc.
Ngược lại, các rào cản giao thông không ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ tham dự các cuộc hẹn telemedicine, cho thấy chăm sóc từ xa có thể vượt qua các trở ngại liên quan đến giao thông. Khi so sánh với các SDoH khác, nhu cầu đi lại có mức ảnh hưởng lớn nhất đối với việc bỏ lỡ các lần khám trực tiếp, nhấn mạnh vai trò trung tâm của yếu tố này như một rào cản.
Các yếu tố xã hội khác như thiếu an ninh lương thực, áp lực tài chính và bất ổn nhà ở cũng ảnh hưởng đến việc tham dự lịch hẹn, nhưng với mức độ tác động nhỏ hơn so với giao thông. Nghiên cứu cũng hiệu chỉnh theo tình trạng kinh tế – xã hội bằng HOUSES Index nhằm cô lập tác động của yếu tố giao thông.
Nhận định chuyên gia
Kết quả nghiên cứu xác nhận tác động quan trọng của rào cản giao thông đối với việc bỏ lỡ các cuộc hẹn y tế, qua đó củng cố giao thông là một SDoH then chốt cần có can thiệp mục tiêu. Những kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy các vấn đề về giao thông liên quan đến việc trì hoãn chăm sóc và tăng sử dụng khoa cấp cứu. Đáng chú ý, nghiên cứu này nhấn mạnh telemedicine là một phương thức đầy hứa hẹn để tăng cường tiếp cận y tế cho các bệnh nhân gặp khó khăn về giao thông, đặc biệt tại những cộng đồng phân bố rộng về địa lý hoặc còn thiếu thốn nguồn lực.
Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào hồ sơ sức khỏe điện tử hồi cứu và sàng lọc SDoH tự báo cáo có thể gây sai lệch do báo cáo. Quần thể nghiên cứu được lấy từ bệnh nhân của Mayo Clinic có thể hạn chế khả năng khái quát hóa sang các hệ thống y tế hoặc khu vực khác không có khung đánh giá SDoH tích hợp. Ngoài ra, các cuộc hẹn telemedicine bị bỏ lỡ có thể có nguyên nhân nền khác nhau và cần được nghiên cứu thêm.
Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp đánh giá nhu cầu giao thông và nhu cầu xã hội vào quy trình chăm sóc ban đầu, đồng thời tận dụng telemedicine khi phù hợp. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào các can thiệp cá thể hóa như cung cấp dịch vụ vận chuyển, đi chung xe hoặc hợp tác cộng đồng nhằm giảm tỷ lệ “no-show” và cải thiện kết cục sức khỏe.
Kết luận
Nhu cầu đi lại không được đáp ứng là một rào cản đáng kể đối với việc tham dự các cuộc hẹn chăm sóc ban đầu trực tiếp, còn lớn hơn so với các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe khác được khảo sát. Telemedicine giúp giảm hiệu quả thách thức do rào cản giao thông gây ra, duy trì tỷ lệ tham dự lịch hẹn. Các hệ thống y tế nên cân nhắc tăng cường sàng lọc SDoH, triển khai chương trình hỗ trợ đi lại và mở rộng dịch vụ y tế từ xa nhằm thúc đẩy khả năng tiếp cận công bằng với chăm sóc ban đầu. Giải quyết vấn đề giao thông là thiết yếu để giảm bỏ lỡ lịch hẹn, tối ưu hóa kết cục sức khỏe và kiểm soát chi phí y tế.
Tài trợ và ClinicalTrials.gov
Bài công bố gốc không báo cáo nguồn tài trợ cụ thể hoặc đăng ký thử nghiệm lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
1. Savitz ST, Harper SB, Glasgow AE, Sosso JL, Westfall EC. Relationship Between Unmet Transportation Needs and Missed Primary Care Appointments: An Observational Study. J Gen Intern Med. 2026 Aug 17. PMID: 42608519.
2. Syed ST, Gerber BS, Sharp LK. Traveling Towards Disease: Transportation Barriers to Health Care Access. J Community Health. 2013 Oct;38(5):976-93.
3. Vehko T, Rhodes K, Kazis L. Telemedicine and the Social Determinants of Health: Lessons from COVID-19. NEJM Catalyst Innovations in Care Delivery. 2021.
4. Arcury TA, Quandt SA. Delivery of health services to rural minority populations: prevention and screening issues. Am J Preventive Medicine. 2007.