Điểm nổi bật
- Phục hồi chức năng tiền đình dựa trên thực tế ảo (VR-VestRehab) khi được bổ sung vào các bài tập tại nhà giúp giảm mức độ mất chức năng liên quan đến chóng mặt ở bệnh nhân migraine tiền đình nhiều hơn.
- Kiểm soát tư thế động, đặc biệt là giới hạn ổn định (LOS), cải thiện có ý nghĩa hơn với VR-VestRehab so với chỉ tập luyện tại nhà.
- Cả hai nhóm phục hồi chức năng có tăng cường VR và nhóm tập tại nhà đều cho thấy cải thiện ở nhiều chỉ số chức năng và tâm lý, cho thấy hiệu quả tổng thể của phục hồi chức năng tiền đình.
Bối cảnh nghiên cứu
Migraine tiền đình (Vestibular Migraine, VM) là một nguyên nhân thường gặp gây chóng mặt từng cơn và choáng váng, thường đi kèm dao động thăng bằng và các triệu chứng tâm lý làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Sinh lý bệnh của bệnh này liên quan đến rối loạn chức năng tiền đình trung ương và ngoại vi phức tạp, trong khi các lựa chọn điều trị vẫn còn hạn chế. Phục hồi chức năng tiền đình (Vestibular Rehabilitation, VestRehab) là một phương pháp không dùng thuốc nhằm cải thiện thăng bằng và giảm triệu chứng chóng mặt thông qua các bài tập được định hướng. Tuy nhiên, các bài tập tiền đình tại nhà theo cách truyền thống có thể bị hạn chế bởi động lực của người bệnh và phản hồi cảm giác-vận động chưa đầy đủ. Công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality, VR) có tiềm năng tăng cường tích hợp thần kinh-cảm giác và kiểm soát tư thế nhờ cung cấp các môi trường nhập vai, tương tác, kích thích bù trừ tiền đình. Nghiên cứu này giải quyết nhu cầu chưa được đáp ứng về chiến lược phục hồi tối ưu trong VM bằng cách đánh giá liệu việc bổ sung phục hồi chức năng tiền đình dựa trên VR vào chương trình tập tại nhà chuẩn có mang lại kết quả lâm sàng và chức năng tốt hơn hay không.
Thiết kế nghiên cứu
Đây là một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, tiến cứu, đơn mù, tuyển chọn 40 bệnh nhân từ 18 đến 60 tuổi mắc migraine tiền đình xác định theo tiêu chuẩn của Phân loại Quốc tế Rối loạn Đau đầu (International Classification of Headache Disorders, ICHD-3). Người tham gia được phân ngẫu nhiên theo tỷ lệ 1:1 vào hai nhóm: nhóm chứng chỉ nhận phục hồi chức năng tiền đình tại nhà trong 4 tuần, và nhóm can thiệp nhận cùng chương trình tại nhà cộng thêm 8 buổi VR tại phòng khám (mỗi buổi 30 phút, 2 lần/tuần) bằng hệ thống Virtualis MotionVR.
Các tiêu chí chính đã đăng ký là các xét nghiệm khách quan về chức năng tiền đình và tư thế, bao gồm Test Tổ chức Cảm giác (Sensory Organization Test, SOT), Giới hạn Ổn định (Limits of Stability, LOS) và Head Impulse Test chức năng (functional Head Impulse Test, fHIT). Các tiêu chí thứ phát bao gồm các thang đo do bệnh nhân tự báo cáo, trong đó Thang đo Suy giảm do Chóng mặt (Dizziness Handicap Inventory, DHI) được chỉ định là kết quả chính được báo cáo trong bài này. Các tiêu chí thứ phát khác gồm Thang đo Analog Trực quan cho chóng mặt (Visual Analogue Scale, VAS), Thang tin cậy thăng bằng theo hoạt động đặc hiệu (Activities-specific Balance Confidence Scale, ABC), Thang Hoạt động Sinh hoạt Hằng ngày liên quan đến tiền đình (Vestibular Activities of Daily Living Scale, VADL), Đánh giá Dáng đi Chức năng (Functional Gait Assessment, FGA), Chỉ số Dáng đi Động (Dynamic Gait Index, DGI) và Thang Lo âu và Trầm cảm tại Bệnh viện (Hospital Anxiety and Depression Scale, HADS).
Kết quả chính
Cả hai nhóm đều cải thiện có ý nghĩa trong gần như toàn bộ các thông số được đánh giá trong cùng nhóm, qua đó xác nhận hiệu quả của phục hồi chức năng tiền đình trong VM.
Tuy nhiên, việc bổ sung phục hồi chức năng tiền đình dựa trên VR mang lại lợi ích tăng thêm có ý nghĩa. Điểm DHI, một thước đo đã được xác thực lâm sàng về mức độ mất chức năng liên quan đến chóng mặt, thấp hơn có ý nghĩa sau điều trị ở nhóm VR-VestRehab so với nhóm chứng (p = 0,005). Mức cải thiện này vượt qua ngưỡng chênh lệch tối thiểu có ý nghĩa lâm sàng (minimum clinically important difference, MCID) là 18 điểm, cho thấy mức giảm triệu chứng có ý nghĩa thực tế. Ngoài ra, điểm VAS cho chóng mặt cũng cải thiện có ý nghĩa (p = 0,041).
Các thước đo khách quan về kiểm soát tư thế động cho thấy cải thiện rõ rệt ở nhóm VR. Các thông số LOS, bao gồm độ vươn đến điểm cuối, độ vươn tối đa và kiểm soát theo hướng, đều cho thấy ưu thế có ý nghĩa giữa các nhóm (p = 0,007; 0,003; và <0,001, tương ứng). Sự cải thiện về kiểm soát theo hướng cho thấy khả năng duy trì ổn định tư thế đứng thẳng và điều chỉnh tư thế động tốt hơn.
Trong các phân tích độ nhạy dựa trên mức thay đổi so với ban đầu, ưu thế có ý nghĩa của nhóm VR vẫn được duy trì đối với DHI (p = 0,033), VAS chóng mặt (p = 0,012) và kiểm soát theo hướng của LOS (p < 0,001).
Đáng chú ý, không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa giữa các nhóm về điểm tổng hợp SOT hoặc hầu hết các thông số fHIT, ngoại trừ một phát hiện thăm dò duy nhất nghiêng về nhóm VR ở tỷ lệ trả lời đúng của fHIT tại ống bán khuyên bên phải (p = 0,019). Điều này gợi ý rằng mặc dù VR cải thiện một số khía cạnh của chức năng tiền đình liên quan đến kiểm soát tư thế và cảm nhận triệu chứng, các chỉ số phản xạ tiền đình-nhãn cầu khác có thể cần thời gian lâu hơn hoặc can thiệp khác biệt để bộc lộ thay đổi đo lường được.
Các kết quả tâm lý (HADS) và các chỉ số chức năng liên quan đến dáng đi (FGA, DGI) cải thiện tương tự ở cả hai nhóm, cho thấy trong thời gian nghiên cứu, tác động của VR nổi bật hơn trên triệu chứng tiền đình và kiểm soát thăng bằng hơn là trên khí sắc hoặc chức năng dáng đi.
Bình luận chuyên gia
Thử nghiệm này cung cấp bằng chứng vững chắc rằng phục hồi chức năng tiền đình dựa trên thực tế ảo có thể tăng cường các chương trình tại nhà truyền thống bằng cách cải thiện mức độ chóng mặt do người bệnh báo cáo và kiểm soát tư thế động trong migraine tiền đình. Việc sử dụng các môi trường VR nhập vai có khả năng tạo điều kiện cho tích hợp đa giác quan và tăng cường bù trừ tiền đình trung ương, một cơ chế đã được các nghiên cứu sinh lý thần kinh và hình ảnh học trước đây trong các rối loạn tiền đình hỗ trợ.
Ưu điểm của nghiên cứu bao gồm thiết kế ngẫu nhiên có đối chứng, tiêu chuẩn chẩn đoán xác định rõ ràng và đánh giá toàn diện bao quát các kết cục tiền đình chủ quan, chức năng và khách quan. Mức cải thiện DHI đạt ngưỡng MCID có ý nghĩa đặc biệt đáng khích lệ và gợi ý tác động lâm sàng trong thực hành thực tế.
Các hạn chế bao gồm thời gian can thiệp tương đối ngắn 4 tuần và cỡ mẫu vừa phải, có thể hạn chế phát hiện thay đổi ở một số chỉ số phản xạ tiền đình và tham số tâm lý. Những nghiên cứu dài hạn hơn và các nghiên cứu đáp ứng theo liều có thể làm rõ liệu lợi ích của VR có duy trì hoặc mở rộng khi sử dụng kéo dài hay không. Ngoài ra, thiết kế đơn mù (người bệnh không được làm mù) tạo ra nguy cơ sai lệch đối với các chỉ số chủ quan.
Dù vậy, các phát hiện này vẫn rất kịp thời trong bối cảnh nền tảng VR ngày càng dễ tiếp cận và nhu cầu về các phương pháp phục hồi sáng tạo trong migraine tiền đình, một bệnh cảnh có triệu chứng phức tạp và thường đáp ứng chưa đầy đủ với điều trị bằng thuốc.
Kết luận
Ở bệnh nhân migraine tiền đình, việc bổ sung các buổi điều trị tại phòng khám dựa trên thực tế ảo vào phục hồi chức năng tiền đình tại nhà giúp cải thiện tốt hơn tình trạng mất chức năng liên quan đến chóng mặt và kiểm soát tư thế động. Mặc dù cả hai phương thức phục hồi đều cải thiện chức năng tiền đình tổng quát và chức năng tâm lý, phục hồi chức năng được tăng cường bằng VR cho thấy là một biện pháp bổ trợ đầy hứa hẹn nhằm tối ưu hóa giảm triệu chứng và phục hồi chức năng. Các thử nghiệm trong tương lai nên khảo sát hiệu quả dài hạn, tính chi phí-hiệu quả và khả năng tích hợp VR vào quản lý thường quy migraine tiền đình.
Kinh phí và đăng ký thử nghiệm lâm sàng
Thử nghiệm này đã được đăng ký trên ClinicalTrials.gov với mã số NCT07493005. Báo cáo không cung cấp thông tin cụ thể về kinh phí tài trợ.
Tài liệu tham khảo
1. Neuhauser HK. Epidemiology of vestibular migraine. J Neurol. 2007;254 Suppl 2:II4-8.
2. Pavlou M, Davies RA, Bronstein AM. Rehabilitation for vestibular disorders. Handb Clin Neurol. 2016;137:297-304.
3. Pavlou M, et al. Virtual reality as a rehabilitation tool for patients with vestibular dysfunction: a review. Curr Opin Neurol. 2019;32(1):104-108.
4. Whitney SL, et al. A randomized trial of vestibular rehabilitation with and without virtual reality in patients with vestibular hypofunction. Otol Neurotol. 2015;36(4):689-695.
5. Kanjanapan S, et al. Efficacy of home-based vestibular rehabilitation with virtual reality training in chronic vestibular hypofunction: A randomized controlled trial. Neurol Sci. 2022;43(7):4067-4075.
(Bài báo gốc) Kirazli G, Uzumcugil H, Kapusizoglu S, et al. Virtual Reality-Based Vestibular Rehabilitation for Vestibular Migraine: A Randomized Trial. Laryngoscope. 2026 Aug 19. PMID: 42618982.