Điểm nổi bật
- Mức cải thiện đáng kể về sử dụng đối xứng và sử dụng hai tay của chi trên (UE) được ghi nhận trong giai đoạn phục hồi chức năng nội trú ở giai đoạn bán cấp sau đột quỵ.
- Sau xuất viện, mức sử dụng tự phát của UE liệt đạt trạng thái chững lại, cho thấy thách thức trong việc duy trì lợi ích phục hồi ngoài môi trường lâm sàng.
- Bối cảnh lâm sàng ảnh hưởng rõ rệt đến cách sử dụng UE; trong sinh hoạt hằng ngày không có giám sát, mức sử dụng bất đối xứng hơn và ít tự phát hơn so với các buổi trị liệu và đánh giá có giám sát.
- Đo gia tốc bằng thiết bị đeo cho thấy sự khác biệt giữa hiệu năng lâm sàng và chức năng trong đời thực, nhấn mạnh sự cần thiết của theo dõi khách quan để định hướng phục hồi chức năng.
Bối cảnh nghiên cứu
Đột quỵ vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây khuyết tật ở người trưởng thành trên toàn thế giới, trong đó suy giảm vận động chi trên là một yếu tố lớn góp phần làm hạn chế chức năng và giảm chất lượng cuộc sống sau đột quỵ. Giai đoạn bán cấp, kéo dài từ khoảng một tuần đến sáu tháng sau tổn thương, được xem là “cửa sổ” quan trọng cho tính dẻo thần kinh và phục hồi vận động, trong đó các can thiệp phục hồi chức năng có thể mang lại lợi ích tối đa. Mặc dù kỹ thuật điều trị đã tiến bộ, việc sử dụng tự phát chi trên liệt trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày thường vẫn hạn chế ngay cả sau phục hồi chức năng chính thức, gây khó khăn cho duy trì cải thiện và tái hòa nhập lâu dài.
Hiểu được diễn tiến sử dụng chi trên trong bối cảnh thực tế ở giai đoạn bán cấp là rất quan trọng để tối ưu hóa chiến lược phục hồi chức năng và dự đoán kết cục dài hạn. Trong khi đánh giá lâm sàng đo năng lực vận động dưới điều kiện có giám sát, chúng có thể không phản ánh chính xác việc sử dụng chi trong đời sống tự nhiên. Theo dõi khách quan, định lượng bằng công nghệ đeo hứa hẹn sẽ thu hẹp khoảng trống này bằng cách ghi nhận hoạt động chi trên liên tục và theo từng bối cảnh cụ thể.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu này tuyển chọn 41 người tham gia trong vòng khoảng một tháng sau đột quỵ (trung bình 28,4 ± 8,0 ngày), tất cả đều được nhập viện tại các cơ sở phục hồi chức năng nội trú. Đánh giá được thực hiện tại ba thời điểm: lúc nhập viện phục hồi chức năng nội trú, khi xuất viện khỏi phục hồi chức năng và tại thời điểm 6 tháng sau đột quỵ, bao quát toàn bộ giai đoạn bán cấp và giai đoạn chuyển sang mạn tính sớm.
Mức sử dụng chi trên được đo định lượng bằng máy đo gia tốc gắn cổ tay, ghi nhận liên tục trong 7 ngày liên tiếp ở ba bối cảnh khác nhau: sinh hoạt hằng ngày (không giám sát), các buổi trị liệu (có giám sát) và các đánh giá chức năng lâm sàng (có giám sát). Các chỉ số chính bao gồm tỷ lệ sử dụng (use ratio, UR), được định nghĩa là hoạt động của chi liệt tương đối so với chi không liệt, cùng tỷ lệ phần trăm sử dụng đơn tay (unimanual) và hai tay (bimanual).
Kết quả chính
Cải thiện tỷ lệ sử dụng và tính đối xứng
Tỷ lệ sử dụng (UR), một chỉ dấu của mức hoạt động tương đối giữa chi liệt và chi không liệt, tăng có ý nghĩa từ lúc nhập viện phục hồi chức năng đến khi xuất viện (P < .001), cho thấy xu hướng sử dụng hai bên cân bằng hơn. Tuy nhiên, không ghi nhận thêm cải thiện có ý nghĩa thống kê sau xuất viện tại mốc 6 tháng (P = .09), gợi ý rằng giai đoạn phục hồi chức năng nội trú sớm là thời kỳ có mức tăng rõ nhất về số lượng sử dụng UE.
Thay đổi trong sử dụng đơn tay và hai tay
Tại cả ba thời điểm, tỷ lệ sử dụng đơn tay của chi không liệt giảm, trong khi sử dụng hai tay tăng tương ứng (P ≤ .03), phản ánh sự tích hợp tốt hơn của chi liệt trong các nhiệm vụ hai tay trong quá trình phục hồi. Đáng chú ý, mức sử dụng đơn tay của chi liệt vẫn thấp và không thay đổi xuyên suốt nghiên cứu (P = .28), nhấn mạnh sự phụ thuộc kéo dài vào chi không liệt cho các chức năng đơn lẻ.
Ảnh hưởng của bối cảnh lên sử dụng chi trên
Đánh giá theo bối cảnh cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa trong kiểu sử dụng chi trên tùy theo môi trường (P ≤ .003). Trong các bối cảnh lâm sàng có giám sát—như buổi trị liệu và đánh giá có cấu trúc—người tham gia thể hiện hoạt động của chi liệt đối xứng hơn và tăng lên rõ rệt. Ngược lại, trong môi trường sinh hoạt hằng ngày (bối cảnh không giám sát), mức bất đối xứng cao hơn, chi liệt tham gia ít hơn và sử dụng tự phát thấp hơn.
Ý nghĩa lâm sàng và thực hành
Kết quả nghiên cứu làm rõ hiện tượng thường được mô tả là vấn đề “chuyển giao” (carryover) trong phục hồi đột quỵ: mặc dù năng lực vận động được cải thiện qua trị liệu và đánh giá, điều này không chuyển hoàn toàn thành việc sử dụng tự phát trong đời sống thường ngày. Việc sử dụng đơn tay của chi liệt thấp và ổn định có thể góp phần vào hiện tượng không sử dụng học được (learned non-use), củng cố sự phụ thuộc chức năng vào bên không bị ảnh hưởng và hạn chế lợi ích do tính dẻo thần kinh mang lại.
Bình luận chuyên gia
Việc sử dụng đo gia tốc gắn cổ tay là một tiến bộ quan trọng trong định lượng khách quan và liên tục hoạt động tự phát của chi trên trong nhiều bối cảnh khác nhau. Phương pháp này cung cấp dữ liệu có giá trị sinh thái thực tiễn mà các thang điểm lâm sàng truyền thống hoặc các đánh giá chụp nhanh không thể nắm bắt đầy đủ. Đồng thuận chuyên gia ngày càng ủng hộ việc tích hợp các chỉ số từ cảm biến đeo được vào quy trình phục hồi chức năng đột quỵ thường quy nhằm cá thể hóa can thiệp và theo dõi hồi phục chức năng trong đời thực.
Tuy nhiên, nghiên cứu này có các hạn chế, bao gồm cỡ mẫu tương đối nhỏ và chưa tích hợp với các thang đo kết cục chức năng chi tiết hoặc các thước đo do người bệnh tự báo cáo về việc sử dụng chi và mức độ khuyết tật. Hơn nữa, đo gia tốc không phân biệt được chất lượng vận động hay các kiểu hoạt động cụ thể, đây vẫn là những lĩnh vực cần các phương pháp đánh giá bổ trợ.
Việc không ghi nhận tiến triển trong sử dụng chi liệt sau xuất viện cho thấy vai trò then chốt của các can thiệp cộng đồng hoặc tại nhà sau giai đoạn cấp, cùng các công nghệ được thiết kế để khuyến khích sử dụng tự phát và ngăn suy giảm chức năng. Biofeedback, luyện tập theo nhiệm vụ đặc hiệu, liệu pháp vận động cưỡng bức chi trên (constraint-induced movement therapy) và các phương pháp điều trị số (digital therapeutics) có thể giúp lấp đầy khoảng trống này.
Kết luận
Nghiên cứu theo dõi dọc này nhấn mạnh rằng giai đoạn bán cấp sau đột quỵ được đặc trưng bởi sự cải thiện đáng kể trong sử dụng hai bên chi trên, chủ yếu diễn ra trong quá trình phục hồi chức năng nội trú, trong khi mức tăng sử dụng tự phát sau đó trong sinh hoạt hằng ngày không được giám sát là rất hạn chế. Sự khác biệt giữa hiệu năng lâm sàng và việc sử dụng trong đời thực cho thấy những thách thức quan trọng trong hồi phục sau đột quỵ và nhấn mạnh tầm quan trọng của theo dõi liên tục, có xét đến bối cảnh bằng máy đo gia tốc đeo được.
Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia phục hồi chức năng cần lưu ý rằng các cải thiện chức năng được ghi nhận trong buổi trị liệu có thể không phản ánh hành vi hằng ngày thực tế, từ đó cần xây dựng các chiến lược hiệu quả hơn để tạo điều kiện cho việc đưa chi liệt vào sử dụng ngoài môi trường lâm sàng. Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng kết quả này trên các quần thể lớn hơn và đa dạng hơn, tích hợp đánh giá đa phương thức, đồng thời khảo sát các can thiệp nhằm duy trì sử dụng tự phát chi liệt để tối đa hóa hồi phục chức năng và khả năng độc lập sau đột quỵ.
Đề cập về tài trợ và đăng ký thử nghiệm lâm sàng
Bài viết gốc không nêu nguồn tài trợ hoặc số đăng ký thử nghiệm lâm sàng. Cần tra cứu thêm trong phần công bố của cơ sở hoặc cơ sở dữ liệu thử nghiệm để có thêm thông tin.
Tài liệu tham khảo
- Taub E, Uswatte G, Elbert T. New treatments in neurorehabilitation founded on basic research. Nat Rev Neurosci. 2002;3(3):228-236.
- Lang CE, Bland MD, Bailey RR, Schaefer SY, Birkenmeier RL. Assessment of upper extremity impairment, function, and activity after stroke: foundations for clinical decision making. J Hand Ther. 2013;26(2):104-115.
- Pollock A, Farmer SE, Brady MC, et al. Interventions for improving upper limb function after stroke. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(11):CD010820.
- Durocher A, Beaulé J, Fung J, et al. Real-life wrist activity monitoring in stroke survivors: a systematic review. J Neuroeng Rehabil. 2020;17(1):72.
- Dobkin BH. Wearable sensors and IoT technologies for stroke rehabilitation: current and future perspectives. Stroke. 2021;52(8):2825-2836.
Công cụ tính theo chuyên khoa
Công cụ tính được hiển thị bằng tiếng Anh.
Dùng để tham khảo lâm sàng, kết hợp với đánh giá chuyên môn.
