Điểm nổi bật
Nghiên cứu theo dõi dọc trong 3 năm trên 601 bệnh nhân cho thấy Sense of Coherence (SOC) ban đầu và sự thay đổi của SOC theo thời gian có liên quan độc lập với kết cục phục hồi chức năng. So với quần thể chuẩn, bệnh nhân ghi nhận SOC, sức khỏe và chức năng thấp hơn; mối liên quan mạnh hơn được quan sát ở sức khỏe tổng quát và chức năng tinh thần so với chức năng thể chất. Các phát hiện này ủng hộ chiến lược phục hồi chức năng tập trung tăng cường SOC nhằm cải thiện kết quả cho người bệnh.
Bối cảnh nghiên cứu
Khái niệm Sense of Coherence do Aaron Antonovsky đưa ra, chỉ định hướng chung của cá nhân, phản ánh mức độ mà người đó cảm nhận cuộc sống là dễ hiểu, có thể kiểm soát và có ý nghĩa. SOC được công nhận là một yếu tố salutogenic—thúc đẩy sức khỏe ngay cả khi cá nhân phải đối mặt với các tác nhân gây stress đáng kể hoặc bệnh mạn tính. Y học phục hồi chức năng thường xử trí các khiếm khuyết thực thể và suy giảm chức năng; tuy nhiên, khả năng phục hồi tâm lý và cơ chế đối phó có thể ảnh hưởng quan trọng đến quỹ đạo hồi phục. Mặc dù có ý nghĩa về mặt lý thuyết, dữ liệu dọc đánh giá SOC thay đổi như thế nào ở bệnh nhân phục hồi chức năng và ảnh hưởng của nó lên kết cục dài hạn vẫn còn rất hạn chế. Nghiên cứu này nhằm lấp đầy khoảng trống đó bằng cách phân tích một đoàn hệ phục hồi chức năng chuyên khoa trong 3 năm.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu, theo dõi dọc này tuyển chọn 601 bệnh nhân được tiếp nhận vào phục hồi chức năng chuyên khoa. Thu thập dữ liệu được thực hiện tại thời điểm ban đầu, trước can thiệp phục hồi chức năng, và sau đó 3 năm. Biến độc lập chính là Sense of Coherence được đo bằng bảng câu hỏi SOC 13 mục đã được thẩm định. Các kết cục phục hồi chức năng, tức các biến phụ thuộc, bao gồm tự báo cáo sức khỏe và chức năng được đo bằng thang tương tự trực quan EuroQol (EuroQol visual analogue scale, EQ-VAS) và Bộ câu hỏi sức khỏe rút gọn 36 mục của Medical Outcomes Study (Medical Outcomes Study Short Form 36, SF-36), trong đó có các lĩnh vực đánh giá cả chức năng tinh thần và chức năng thể chất.
Các phân tích sử dụng phân tích hiệp phương sai (analysis of covariance, ANCOVA) và được hiệu chỉnh cho các yếu tố gây nhiễu tiềm tàng, bao gồm tuổi, giới, trình độ học vấn, chẩn đoán chuyển tuyến và tình trạng đa bệnh lý, nhằm xác định tác động độc lập của SOC ban đầu và sự thay đổi của SOC theo thời gian đối với kết cục phục hồi chức năng.
Kết quả chính
So với quần thể tham chiếu, người tham gia có điểm SOC ban đầu thấp hơn có ý nghĩa thống kê, đồng thời các chỉ số sức khỏe và chức năng cũng suy giảm hơn. Ở mức độ nhóm, mức thay đổi SOC trung bình trong 3 năm theo dõi là rất nhỏ (+0,7 điểm, SD 9,7), cho thấy cảm nhận về tính nhất quán tương đối ổn định. Tuy nhiên, quỹ đạo cá thể khác nhau đáng kể, gợi ý rằng một số bệnh nhân có tăng hoặc giảm SOC có ý nghĩa.
Đáng chú ý, cả SOC ban đầu cao hơn và sự cải thiện SOC theo thời gian đều liên quan độc lập với kết cục phục hồi chức năng tốt hơn. Mối liên quan này mạnh nhất đối với sức khỏe tự đánh giá tổng thể (đo bằng EQ-VAS) và các lĩnh vực chức năng tinh thần của SF-36, chẳng hạn như trạng thái cảm xúc và sinh lực. Mối liên quan với chức năng thể chất cũng có ghi nhận nhưng yếu hơn tương đối.
Nghiên cứu đã kiểm soát các yếu tố kinh tế-xã hội và lâm sàng, qua đó củng cố rằng chính SOC có ảnh hưởng độc lập đến kết cục hồi phục. Các dữ liệu này cho thấy SOC không chỉ đơn thuần là một chỉ báo thay thế cho tình trạng sức khỏe, mà là một nguồn lực tâm lý có thể điều chỉnh, có thể tác động đến cảm nhận sức khỏe và chức năng thích nghi.
Bình luận chuyên gia
Các kết quả này phù hợp với nhận thức ngày càng tăng rằng các chiều kích tinh thần và cảm xúc là những yếu tố quyết định then chốt đối với thành công của phục hồi chức năng. Tăng cường SOC có thể giúp bệnh nhân có kỹ năng đối phó tốt hơn, hiểu rõ hơn về các vấn đề sức khỏe của mình, và có động lực lớn hơn để tham gia tích cực vào các chương trình phục hồi. Việc lồng ghép các can thiệp tâm lý, chẳng hạn liệu pháp nhận thức hành vi hoặc huấn luyện khả năng phục hồi được thiết kế để củng cố các thành phần của SOC—tính dễ hiểu, tính có thể kiểm soát và tính có ý nghĩa—có thể đẩy nhanh hồi phục và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Các hạn chế bao gồm thiết kế quan sát, không cho phép suy luận nhân quả, và khả năng thiên lệch chọn mẫu vì người tham gia đã được chấp nhận vào chương trình phục hồi chức năng chuyên khoa. Ngoài ra, các khác biệt về chẩn đoán chuyển tuyến và phương thức điều trị đã được hiệu chỉnh, nhưng vẫn có thể gây nhiễu các mối liên quan. Cần thêm các thử nghiệm can thiệp để kiểm tra liệu việc chủ động tăng cường SOC có chuyển hóa thành cải thiện đo lường được trong kết cục phục hồi chức năng hay không.
Kết luận
Nghiên cứu theo dõi dọc trong 3 năm này khẳng định Sense of Coherence là một cấu trúc tương đối ổn định nhưng có biến thiên giữa các cá thể, gắn bó chặt chẽ với kết cục phục hồi chức năng—đặc biệt là sức khỏe cảm nhận tổng thể và chức năng tinh thần. Sàng lọc SOC thấp khi bắt đầu phục hồi chức năng và triển khai các can thiệp có mục tiêu để tăng cường SOC có thể tối ưu hóa tiến trình hồi phục ở nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào phát triển và thẩm định các chiến lược tăng cường SOC, đồng thời tích hợp chúng vào các phác đồ phục hồi chức năng toàn diện.
Kinh phí và ClinicalTrials.gov
Nghiên cứu được hỗ trợ bởi Cơ quan Y tế Na Uy và được thực hiện tại Bệnh viện Diakonhjemmet, Oslo, Na Uy. Không có thông tin về đăng ký thử nghiệm lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
- Antonovsky A. Unraveling the Mystery of Health: How People Manage Stress and Stay Well. Jossey-Bass; 1987.
- Eriksson M. The Sense of Coherence in the Salutogenic Model of Health. In: Mittelmark MB, Sagy S, Eriksson M, et al., editors. The Handbook of Salutogenesis. Springer; 2017:91-96.
- Berget AM, Hetlevik Ø, Hustoft M, Assmus J, Moen VP. Sense of coherence and rehabilitation outcomes: a 3-year longitudinal study. J Rehabil Med. 2026 Sep 29;58:jrm46229. doi: 10.2340/jrm.v58.46229.
- Ware JE Jr, Sherbourne CD. The MOS 36-item short-form health survey (SF-36): I. Conceptual framework and item selection. Med Care. 1992 Jun;30(6):473-83.
- Rabin R, de Charro F. EQ-5D: a measure of health status from the EuroQol Group. Ann Med. 2001 Jul;33(5):337-43.
