Giới thiệu
Ổn định chỗ ở là một yếu tố quyết định sức khỏe quan trọng thuộc nhóm các yếu tố xã hội, ảnh hưởng sâu sắc đến việc quản lý bệnh mạn tính. Ở người lớn mắc đái tháo đường, việc tiếp cận liên tục với thuốc và dịch vụ chăm sóc sức khỏe là thiết yếu để kiểm soát đường huyết và phòng ngừa biến chứng. Tuy nhiên, khi cá nhân phải đối mặt với tình trạng bất ổn về nhà ở—đặc trưng bởi việc thường xuyên chuyển chỗ ở, không đủ khả năng chi trả tiền thuê nhà hoặc sống trong điều kiện không đảm bảo—gánh nặng tài chính và tâm lý có thể cản trở việc tuân thủ điều trị được kê đơn. Nghiên cứu này khảo sát mối liên quan giữa bất ổn về nhà ở, không tuân thủ điều trị đái tháo đường do chi phí và độc tính tài chính (gánh nặng kinh tế do chi phí chăm sóc sức khỏe gây ra) ở người lớn mắc đái tháo đường kiểm soát kém.
Mục tiêu
Mục tiêu chính là đánh giá tỷ lệ hiện mắc của tình trạng bất ổn về nhà ở trong một mẫu người lớn mắc đái tháo đường kiểm soát kém nhưng gặp rào cản tiếp cận chăm sóc liên quan đến chi phí. Ngoài ra, nghiên cứu nhằm phân tích mối liên quan giữa bất ổn về nhà ở và hai kết cục chính: 1) không tuân thủ điều trị bằng thuốc và chăm sóc do chi phí, và 2) độc tính tài chính ảnh hưởng đến sức khỏe toàn diện của họ.
Phương pháp
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu ban đầu từ một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (Randomized Controlled Trial, RCT) gồm 600 người lớn được chẩn đoán đái tháo đường kiểm soát kém, thường được xác định bởi mức đường huyết tăng cao dù đã điều trị. Những người tham gia này báo cáo rằng họ gặp các rào cản liên quan đến chi phí trong quá trình chăm sóc y tế. Các mô hình hồi quy logistic đánh giá khả năng những người có bất ổn về nhà ở cũng có hành vi không tuân thủ thuốc điều trị đái tháo đường hoặc lịch hẹn do chi phí. Các mô hình hồi quy tuyến tính đo lường mức độ độc tính tài chính liên quan đến bất ổn về nhà ở. Các yếu tố nhiễu, bao gồm triệu chứng trầm cảm, lo âu và distress do đái tháo đường, đã được hiệu chỉnh nhằm tách riêng ảnh hưởng của vấn đề nhà ở.
Kết quả
Một nửa số người tham gia (n=298) báo cáo có bất ổn về nhà ở, cho thấy tỷ lệ hiện mắc đáng kể trong quần thể này.
- Không tuân thủ điều trị do chi phí: Những người có bất ổn về nhà ở có odds bỏ lỡ liều thuốc hoặc không nhận đơn thuốc do chi phí cao hơn 64% (tỷ số chênh đã hiệu chỉnh 1,64; KTC 95%: 1,05–2,56) so với những người có nhà ở ổn định.
- Độc tính tài chính: Người tham gia có bất ổn về nhà ở báo cáo độc tính tài chính nặng hơn có ý nghĩa thống kê (B = -4,64; KTC 95%: -6,20 đến -3,09), phản ánh gánh nặng kinh tế lớn hơn liên quan đến chi phí y tế của họ.
Tuy nhiên, sau khi hiệu chỉnh thêm các yếu tố tâm lý—chẳng hạn như distress do đái tháo đường và triệu chứng trầm cảm, lo âu—mối liên quan giữa bất ổn về nhà ở và không tuân thủ điều trị do chi phí không còn có ý nghĩa thống kê, cho thấy sức khỏe tâm thần có thể đóng vai trò trung gian. Đáng chú ý, mối liên hệ giữa bất ổn về nhà ở và độc tính tài chính vẫn bền vững ngay cả sau các hiệu chỉnh này.
Các phân tích độ nhạy cho thấy mối lo ngại cụ thể về chi phí nhà ở, hơn là nhu cầu nhà ở hoặc tiện ích chưa được đáp ứng nói chung, có liên quan đến độc tính tài chính cao hơn, cho thấy căng thẳng tâm lý do khả năng chi trả nhà ở ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tài chính.
Bàn luận
Các phát hiện này nhấn mạnh bất ổn về nhà ở là một yếu tố quan trọng liên quan đến khó khăn kinh tế và thách thức trong việc kiểm soát chi phí điều trị đái tháo đường ở người lớn mắc đái tháo đường kiểm soát kém. Việc mối liên quan có ý nghĩa giữa bất ổn về nhà ở và không tuân thủ điều trị do chi phí biến mất sau khi tính đến các yếu tố sức khỏe tâm thần cho thấy distress tâm lý có thể là một biến trung gian hoặc yếu tố nhiễu quan trọng, cần được chú ý thêm trong chăm sóc lâm sàng.
Độc tính tài chính—phản ánh gánh nặng chi phí chăm sóc sức khỏe đối với cá nhân—vẫn có liên quan có ý nghĩa với bất ổn về nhà ở, độc lập với tác động của sức khỏe tâm thần, làm nổi bật gánh nặng kinh tế hữu hình mà nhóm dân số này phải đối mặt. Trọng tâm của nghiên cứu vào nỗi lo về chi phí nhà ở càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết cả căng thẳng tài chính cảm nhận được lẫn thiếu hụt vật chất thực tế.
Ý nghĩa lâm sàng và y tế công cộng
Đối với nhân viên y tế, việc hiểu rằng bất ổn về nhà ở góp phần làm tăng độc tính tài chính và có thể ảnh hưởng gián tiếp đến tuân thủ dùng thuốc thông qua sức khỏe tâm thần là rất quan trọng. Sàng lọc tình trạng không an toàn về nhà ở và căng thẳng liên quan trong các cơ sở chăm sóc đái tháo đường có thể giúp nhận diện những bệnh nhân có nguy cơ kết cục xấu do khó khăn tài chính và tâm lý – xã hội.
Các can thiệp cần mang tính đa chiều, kết hợp hỗ trợ quản lý đái tháo đường với dịch vụ xã hội, kết nối người bệnh với các chương trình hỗ trợ nhà ở, tư vấn tài chính và nguồn lực sức khỏe tâm thần. Các nhà hoạch định chính sách nên cân nhắc tích hợp chính sách y tế và nhà ở nhằm giảm thiểu các yếu tố quyết định sức khỏe xã hội này và cải thiện kiểm soát đái tháo đường cũng như kết cục sức khỏe tổng thể.
Hạn chế và nghiên cứu trong tương lai
Nghiên cứu phân tích dữ liệu cắt ngang tại thời điểm ban đầu, do đó hạn chế khả năng suy luận nhân quả. Cần có các nghiên cứu dọc với mẫu đại diện toàn quốc để xác thực các phát hiện này và hiểu mối quan hệ theo thời gian giữa bất ổn về nhà ở, không tuân thủ điều trị do chi phí, độc tính tài chính và các yếu tố sức khỏe tâm thần.
Các nghiên cứu tiếp theo có thể khám phá các chiến lược can thiệp được cá thể hóa nhằm giải quyết tình trạng không an toàn về nhà ở như một con đường để giảm gánh nặng tài chính và tâm lý, từ đó cải thiện quản lý đái tháo đường và thu hẹp chênh lệch trong chăm sóc sức khỏe.
Kết luận
Bất ổn về nhà ở phổ biến ở người lớn mắc đái tháo đường kiểm soát kém và có liên quan chặt chẽ với độc tính tài chính, đồng thời ban đầu còn liên quan đến không tuân thủ điều trị đái tháo đường do chi phí. Sự tương tác với sức khỏe tâm thần cho thấy mạng lưới phức tạp của các yếu tố xã hội và tâm lý ảnh hưởng đến quản lý đái tháo đường. Giải quyết khả năng chi trả nhà ở và căng thẳng tài chính liên quan là thiết yếu để cải thiện tuân thủ điều trị, giảm khó khăn kinh tế và nâng cao kết cục tổng thể ở nhóm dân số dễ bị tổn thương này.
Reference
Davis VH, Mehdipanah R, Patel MR. Housing Instability Associated With Cost-Related Nonadherence and Financial Toxicity in People With Uncontrolled Diabetes. Diabetes Care. 2026 Aug 13:dc261152. doi: 10.2337/dc26-1152. Epub ahead of print. PMID: 42594248.