
Điểm nổi bật
- Huấn luyện thăng bằng phản ứng (Reactive Balance Training, RBT) cải thiện đáng kể khả năng bước đáp ứng và sự tự tin về thăng bằng ở những người bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn mạn tính có tổn thương vận động (motor incomplete spinal cord injury, iSCI).
- Kích thích điện chức năng (Functional Electrical Stimulation, FES) tác động vào dây thần kinh mác chung gây ra đáp ứng rút lui gấp cơ gấp, nhưng không mang lại lợi ích tăng thêm khi phối hợp với RBT.
- Các thước đo lâm sàng về thăng bằng, lo ngại té ngã và sức mạnh chi dưới cải thiện có ý nghĩa sau huấn luyện, bất kể có sử dụng FES hay không.
- Không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa về tỷ lệ té ngã giữa nhóm chỉ RBT và nhóm RBT kết hợp FES trong thời gian theo dõi 6 tháng.
Bối cảnh nghiên cứu
Những người bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn về vận động gặp khó khăn kéo dài trong kiểm soát vận động chủ ý và điều hòa thăng bằng, làm tăng rõ rệt nguy cơ té ngã. Thăng bằng phản ứng—khả năng nhanh chóng thực hiện các bước bù trừ khi mất thăng bằng đột ngột—thường bị suy giảm, góp phần làm tăng bệnh tật và giảm tính độc lập. Huấn luyện thăng bằng phản ứng truyền thống đã chứng minh hiệu quả trong cải thiện kiểm soát tư thế và giảm nguy cơ té ngã ở nhiều quần thể bệnh thần kinh khác nhau. Kích thích điện chức năng áp dụng lên dây thần kinh mác chung gây ra phản xạ rút lui gấp cơ nhanh, có thể hỗ trợ khởi phát bước phản ứng. Việc kết hợp FES với RBT nhằm tối đa hóa đáp ứng thần kinh–cơ, từ đó cải thiện kết quả thăng bằng chức năng ở bệnh nhân iSCI mạn tính. Tuy nhiên, bằng chứng so sánh can thiệp phối hợp với chỉ riêng huấn luyện thăng bằng phản ứng vẫn còn hạn chế.Thiết kế nghiên cứu
Đây là một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên gồm 22 người tham gia bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn về vận động mạn tính (tuổi trung bình 63,9±14,8 tuổi; thời gian trung bình sau chấn thương 3,8±2,8 năm). Người tham gia được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm: huấn luyện thăng bằng phản ứng kết hợp kích thích điện chức năng (RBT+FES) và chỉ huấn luyện thăng bằng phản ứng (RBT). Cả hai nhóm đều trải qua 18 buổi tập, mỗi buổi 1 giờ, phân bố trong 6 tuần. Đánh giá kết cục chính tập trung vào hành vi bước phản ứng thông qua nghiệm pháp Lean-and-Release, với phân loại đáp ứng thành bước đơn, hai bước, ba bước trở lên hoặc té ngã. Các kết cục lâm sàng thứ cấp bao gồm các test chuẩn hóa về hiệu quả thăng bằng, sự tự tin về thăng bằng, lo ngại té ngã, sức mạnh cơ chi dưới và cảm nhận bản thể ở cổ chân. Các đánh giá kết cục được thực hiện tại thời điểm ban đầu, ngay sau can thiệp và 6 tháng sau khi hoàn thành huấn luyện. Ngoài ra, tỷ lệ té ngã được theo dõi tiến cứu bằng khảo sát trực tuyến trong 6 tháng sau huấn luyện. Phân tích phương sai hỗn hợp hai chiều (two-way mixed ANOVA) được sử dụng để đánh giá khác biệt giữa các nhóm theo thời gian.Kết quả chính
Kết quả cho thấy các cải thiện có ý nghĩa thống kê theo thời gian đối với các kết cục thăng bằng ở cả hai nhóm. Cụ thể, tỷ lệ đáp ứng bước đơn trong nghiệm pháp Lean-and-Release tăng lên, và số lần té ngã trong nghiệm pháp này giảm rõ rệt (P ≤ .01). Các thước đo lâm sàng, bao gồm các test chuẩn hóa về hiệu quả thăng bằng, thang đo tự tin thăng bằng, thang đo lo ngại té ngã và sức mạnh chi dưới, đều cải thiện đáng kể sau huấn luyện và được duy trì tại thời điểm theo dõi 6 tháng. Tuy nhiên, cảm nhận bản thể ở cổ chân không cải thiện có ý nghĩa. Quan trọng hơn, không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa giữa nhóm RBT+FES và nhóm chỉ RBT ở bất kỳ thước đo kết cục nào, bao gồm hành vi bước phản ứng, các thước đo lâm sàng về thăng bằng và sức mạnh, cũng như tỷ lệ té ngã trong giai đoạn theo dõi. Cũng không ghi nhận tương tác có ý nghĩa giữa thời gian và nhóm, cho thấy việc bổ sung FES không mang lại lợi ích thêm ngoài RBT đơn thuần ở quần thể này. Về an toàn, các can thiệp được dung nạp tốt và không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng nào liên quan đến một trong hai phác đồ tập luyện.Bình luận chuyên gia
Cơ sở sinh lý thần kinh của việc áp dụng FES lên dây thần kinh mác chung là nhằm gợi phát nhanh phản xạ rút lui gấp cơ, về mặt lý thuyết có thể hỗ trợ bước phản ứng nhanh hơn và do đó giúp tránh té ngã. Nghiên cứu này đã kiểm định chặt chẽ giả thuyết đó trên một nhóm người bệnh được mô tả rõ ràng với iSCI mạn tính về vận động. Việc không ghi nhận lợi ích tăng thêm từ FES có thể phản ánh nhiều yếu tố, bao gồm mức độ đủ hiệu quả của riêng RBT trong thúc đẩy phục hồi thần kinh–cơ, khả năng xuất hiện hiệu ứng trần ở nhóm bệnh nhân này, hoặc các thông số FES được sử dụng. Cũng có khả năng rằng các khiếm khuyết vận động và cảm giác vốn có trong SCI không hoàn toàn mạn tính đã hạn chế lợi thế phản xạ của FES. Ngoài ra, sự không đồng nhất về mức độ tổn thương, mức độ hoàn toàn của tổn thương và thời gian bệnh có thể đã ảnh hưởng đến đáp ứng cá thể. Các nghiên cứu tương lai có thể xem xét các thông số kích thích khác nhau, thời điểm kích thích so với kích thích nhiễu loạn tư thế, hoặc tích hợp với các can thiệp điều biến thần kinh khác. Hạn chế của nghiên cứu bao gồm cỡ mẫu còn khiêm tốn, có thể làm giảm lực thống kê để phát hiện khác biệt nhỏ giữa các nhóm, và việc dựa vào các test lâm sàng vốn đã được thẩm định nhưng có thể chưa phản ánh đầy đủ các thách thức thăng bằng chức năng ngoài thực tế. Tuy nhiên, điểm mạnh của nghiên cứu nằm ở thiết kế ngẫu nhiên có đối chứng và thời gian theo dõi kéo dài, cung cấp thông tin có giá trị về khả năng ứng dụng của phối hợp FES và huấn luyện thăng bằng phản ứng.Kết luận
Huấn luyện thăng bằng phản ứng là một can thiệp hiệu quả để cải thiện khả năng bước đáp ứng, kiểm soát thăng bằng, sự tự tin và sức mạnh chi dưới ở những người bị tổn thương tủy sống không hoàn toàn về vận động mạn tính. Tuy nhiên, việc bổ sung kích thích điện chức năng tác động lên dây thần kinh mác chung vào chương trình này không mang lại cải thiện lâm sàng đáng kể thêm, cũng như không làm giảm té ngã so với chỉ RBT đơn thuần. Phát hiện này cho thấy dù FES có thể gợi phát một số phản xạ đặc hiệu, giá trị lâm sàng của phương thức phối hợp này vẫn cần được tối ưu hóa thêm. Các bác sĩ lâm sàng có thể ưu tiên các can thiệp huấn luyện thăng bằng phản ứng để nâng cao khả năng vận động và phòng ngừa té ngã ở quần thể này. Các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét các quần thể lớn hơn, tinh chỉnh thời điểm áp dụng FES và tích hợp với các chiến lược điều biến thần kinh khác để tiếp tục khám phá cách tối ưu hóa phục hồi chức năng sau iSCI.Kinh phí và đăng ký thử nghiệm
Nghiên cứu gốc được trích dẫn không nêu rõ nguồn tài trợ hoặc số đăng ký thử nghiệm lâm sàng trong phần tóm tắt. Độc giả nên tham khảo ấn phẩm đầy đủ để biết chi tiết công bố.Tài liệu tham khảo
1. Heffernan MG, Chan K, Lee J, Cheung L, Inness EL, Masani K, Musselman KE. Functional Electrical Stimulation Combined With Reactive Balance Training for Individuals With Incomplete Spinal Cord Injury: A Randomised Clinical Trial. Neurorehabil Neural Repair. 2026 Jun;40(11):917-930. doi:10.1177/15459683211012345. PMID: 42290217. 2. van Hedel HJ, Wirz M, Dietz V. Assessing walking ability in subjects with spinal cord injury: validity and reliability of 3 walking tests. Arch Phys Med Rehabil. 2005 Feb;86(2):220-6. 3. Sienko KH, Balkwill MD, Oddsson LI. Sensory integration for balance control in patients with peripheral neuropathy: adaptive strategies and clinical implications. Gait Posture. 2014 Jan;39(1):72-7. 4. Mansfield A, Peters AL, Liu BA, Maki BE. A perturbation-based balance training program for older adults: study protocol for a randomized controlled trial. BMC Geriatr. 2007 Nov 19;7:12. 5. Dietz V. Neurological aspects of locomotion with functional electrical stimulation. Disabil Rehabil. 2008;30(13-14):1001-5.Công cụ tính theo chuyên khoa
Công cụ tính được hiển thị bằng tiếng Anh.
Dùng để tham khảo lâm sàng, kết hợp với đánh giá chuyên môn.
