Điểm nổi bật
- Ghi nhận “không tuân thủ điều trị” trong hồ sơ sức khỏe điện tử (Electronic Health Record, EHR) làm giảm sự đồng cảm của bác sĩ lâm sàng, đồng thời làm tăng mức độ phán xét và quy kết lỗi cho người bệnh.
- Bổ sung bối cảnh xã hội vào ghi chép về không tuân thủ giúp làm giảm các thái độ tiêu cực của bác sĩ lâm sàng và giảm sự ủng hộ đối với chính sách từ chối tiếp nhận người bệnh tại phòng khám.
- Ngôn ngữ được sử dụng trong ghi chú EHR có thể ảnh hưởng đến quyết định lâm sàng, qua đó cho thấy đây là một chiến lược khả thi nhằm cải thiện công bằng và lấy người bệnh làm trung tâm.
Bối cảnh nghiên cứu
Tuân thủ dùng thuốc vẫn là một yếu tố quyết định then chốt đối với kết cục lâm sàng trong quản lý bệnh mạn tính. Hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) thường có các ghi chú phản ánh tình trạng tuân thủ của người bệnh, trong đó thuật ngữ “nonadherent” thường được dùng để chỉ việc dùng thuốc bị bỏ sót hoặc không đầy đủ. Mặc dù cách phân loại này nhằm hỗ trợ chăm sóc, nó có thể hàm chứa thiên kiến ngầm, từ đó ảnh hưởng đến nhận thức của bác sĩ lâm sàng và các quyết định quản lý. Thái độ tiêu cực của bác sĩ lâm sàng liên quan đến việc gắn nhãn người bệnh là không tuân thủ có thể vô tình thúc đẩy các phản ứng mang tính trừng phạt, chẳng hạn như từ chối tiếp nhận tại phòng khám, qua đó làm trầm trọng thêm chênh lệch trong cung ứng dịch vụ y tế. Việc hiểu ảnh hưởng của ngôn ngữ ghi chép và tác dụng giảm nhẹ tiềm tàng của phần giải thích bối cảnh xã hội là rất quan trọng để thúc đẩy chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm và công bằng.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu này sử dụng một thử nghiệm khảo sát ngẫu nhiên có đối chứng dựa trên tình huống lâm sàng mô phỏng, được thực hiện tại 5 cơ sở chăm sóc ban đầu thuộc 2 trung tâm y khoa học thuật ở Hoa Kỳ. Nghiên cứu nhắm đến các bác sĩ lâm sàng chăm sóc ban đầu, bao gồm bác sĩ và nhà cung cấp thực hành nâng cao, với thư mời gửi tới 703 người. Người trả lời được phân ngẫu nhiên vào một trong ba tình huống lâm sàng mô phỏng mô tả một kết cục bất lợi của người bệnh, khác nhau duy nhất ở cách ghi nhận tuân thủ trong EHR: (1) tuân thủ (nhóm chứng), (2) không tuân thủ nhưng không có bối cảnh bổ sung, và (3) không tuân thủ kèm bối cảnh xã hội giải thích hoàn cảnh của người bệnh.
Bảng hỏi gồm 15 mục đánh giá mức độ đồng cảm do bác sĩ tự báo cáo đối với người bệnh, mức độ phán xét, và quy kết trách nhiệm cá nhân. Ngoài ra, bác sĩ lâm sàng cho biết họ sẽ ủng hộ hay phản đối một chính sách giả định về việc loại bỏ người bệnh khỏi phòng khám sau khi tái diễn nhiều lần việc lỡ hẹn khám. So sánh thống kê sử dụng kiểm định Mann-Whitney U và tính nguy cơ tương đối (Relative Risk, RR) đối với quyết định từ chối tiếp nhận tại phòng khám.
Kết quả chính
Trong số 703 bác sĩ lâm sàng được mời, 233 người phản hồi và 167 người cung cấp dữ liệu đầy đủ. Các kết quả chính như sau:
- Sự đồng cảm: Tình huống “không tuân thủ” nhưng không có bối cảnh xã hội gợi ra mức độ đồng cảm của bác sĩ thấp hơn đáng kể so với nhóm chứng tuân thủ.
- Phán xét và quy kết trách nhiệm: Khi được प्रस्तुत với nhãn “không tuân thủ”, bác sĩ lâm sàng đánh giá người bệnh khắt khe hơn và quy trách nhiệm cá nhân cao hơn đối với kết cục bất lợi.
- Tác động của bối cảnh xã hội: Việc cung cấp bối cảnh xã hội làm giảm hoặc đảo ngược các tác động tiêu cực này. Khi các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến tuân thủ được mô tả, bác sĩ lâm sàng báo cáo mức độ đồng cảm tăng lên và mức độ phán xét cũng như quy lỗi giảm xuống.
- Chính sách từ chối tiếp nhận tại phòng khám: Bác sĩ lâm sàng tiếp xúc với trường hợp người bệnh bị gắn nhãn “không tuân thủ” có xu hướng ủng hộ việc từ chối tiếp nhận hơn khi người bệnh lỡ hẹn tái diễn. Tuy nhiên, việc bổ sung bối cảnh xã hội làm giảm đáng kể nguy cơ bác sĩ ủng hộ biện pháp này (giảm RR), cho thấy bối cảnh giúp bác sĩ nhận diện rõ hơn các khó khăn nền tảng và thúc đẩy các hành động ít mang tính trừng phạt hơn.
Những phát hiện này cho thấy thuật ngữ và kiểu ghi chép trong EHR có thể định hình thái độ của bác sĩ lâm sàng và các quyết định quản lý, từ đó có khả năng ảnh hưởng đến mối liên minh điều trị và việc duy trì người bệnh trong hệ thống chăm sóc.
Bình luận chuyên gia
Ghi chép lâm sàng là một công cụ có sức ảnh hưởng mạnh trong việc định hình nhận thức của bác sĩ và các quyết định chăm sóc tiếp theo. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các tài liệu rộng hơn về hậu quả của việc gắn nhãn và thiên kiến ngầm trong y tế. Ví dụ, các nghiên cứu về ngôn ngữ kỳ thị liên quan đến người bệnh rối loạn sử dụng chất hoặc đau mạn tính cho thấy tác động tương tự bất lợi đối với sự đồng cảm và chất lượng chăm sóc (van Boekel et al., 2013; Kelly & Westerhoff, 2010).
Việc lồng ghép bối cảnh xã hội phản ánh cách tiếp cận lấy người bệnh làm trung tâm, thừa nhận các rào cản như khó khăn kinh tế-xã hội, vấn đề đi lại, hoặc gánh nặng cuộc sống chồng chéo có thể ảnh hưởng đến tuân thủ. Việc đưa bối cảnh vào ghi chép như vậy hỗ trợ chuyển dịch từ quy lỗi sang thấu hiểu và hợp tác trong lập kế hoạch chăm sóc, phù hợp với các nguyên tắc chăm sóc dựa trên sang chấn và chăm sóc công bằng (Sweeney & Taggart, 2018).
Hạn chế của nghiên cứu bao gồm khả năng sai lệch chọn mẫu do việc tham gia khảo sát là tự nguyện, và việc sử dụng các tình huống mô phỏng có thể chưa phản ánh đầy đủ quá trình ra quyết định lâm sàng phức tạp trong thực tế. Tuy nhiên, thiết kế ngẫu nhiên củng cố suy luận nhân quả về tác động của ghi chép. Nghiên cứu tương lai có thể khảo sát tác động dài hạn của việc thay đổi ngôn ngữ trong EHR đối với kết cục lâm sàng thực tế và trải nghiệm của người bệnh.
Kết luận
Thử nghiệm khảo sát ngẫu nhiên này cho thấy việc gắn nhãn người bệnh là “không tuân thủ” mà không kèm thông tin bối cảnh làm giảm sự đồng cảm của bác sĩ lâm sàng và làm tăng mức độ phán xét cũng như sự ủng hộ đối với các biện pháp mang tính trừng phạt như từ chối tiếp nhận tại phòng khám. Việc cung cấp bối cảnh xã hội làm giảm các tác động này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng ngôn ngữ cẩn trọng trong ghi chép EHR để thúc đẩy chăm sóc công bằng và lấy người bệnh làm trung tâm.
Các hệ thống y tế và bác sĩ lâm sàng nên cân nhắc điều chỉnh thực hành ghi chép để bao gồm các yếu tố xã hội liên quan và giải thích về khó khăn của người bệnh. Những can thiệp như vậy có thể cải thiện thái độ của bác sĩ, duy trì mối quan hệ điều trị, giảm việc từ chối tiếp nhận không có cơ sở, và cuối cùng nâng cao kết cục của người bệnh.
Thông tin tài trợ và thử nghiệm lâm sàng
Nghiên cứu được thực hiện tại 2 trung tâm y khoa học thuật ở Hoa Kỳ. Nguồn tài trợ cụ thể và đăng ký thử nghiệm lâm sàng không được cung cấp trong phần tóm tắt.
Tài liệu tham khảo
- Beltrán S, Arenas DJ, Bartels SJ, DesRoches CM, Cronholm PF. Association of “Nonadherence” Documentation with Clinician Empathy and Clinic Dismissal: A Randomized Survey Experiment. Journal of General Internal Medicine. 2026 Nov 17. PMID: 43045907.
- van Boekel LC, Brouwers EP, van Weeghel J, Garretsen HF. Stigma among health professionals towards patients with substance use disorders and its consequences for healthcare delivery: systematic review. Drug Alcohol Depend. 2013 Jul 1;131(1-2):23-35.
- Kelly JF, Westerhoff CM. Does it matter how we refer to individuals with substance-related conditions? A randomized study of two commonly used terms. Int J Drug Policy. 2010 Nov;21(3):202-7.
- Sweeney A, Taggart D. The complexity of trauma-informed care. Trauma, Violence, & Abuse. 2018 Jan;19(2):176-190.
Công cụ tính theo chuyên khoa
Công cụ tính được hiển thị bằng tiếng Anh.
Dùng để tham khảo lâm sàng, kết hợp với đánh giá chuyên môn.